File

Report
LOGO
Avantazhet dhe
disavantazhet
e Shqipërisë
në monedhën euro
Erlet Shaqe
Permbajtja
Euro, Si lindi e si u vu në zbatim
Ç’kuptojmë me termin Euroizim/ Dollarizim?
Euroizim i njëanshëm i një ekonomie
Avantazhet & Disavantazhet me Euro
Ekonomia shqiptare dhe Euro
Euro, Si lindi e si u vu në zbatim
Viti 1957, Traktatit të Romës
Shkak ishte sistemi Bretton Woods (ku bënin pjesë edhe monedhat europiane)
firmosur në Uashington në 27 dhjetor të vitit 1945. Që vendosi kurs fiks të
shkëmbimit ndërmjet monedhave, konvertimin në ar dhe dollarin amerikan si
monedhë reference. U themeluan FMN, Banka Botërore , GATT.
Vendet anëtare të Breton Woods-it ato nxisnin qarkullimin e mallrave dhe
shërbimeve për shkak të pikëpamjeve mbi tregtinë sipas së cilës të gjitha ekonomitë
përfitojnë nga tregtia. Sipas sistemit të kurseve fikse të këmbimit, me përjashtim të
SHBA-së vendet e tjera kishin politika monetare jo-efikase, të domosdoshëm për një
ekuilibër të brendshëm.
Instrument kryesor për arritjen e ekuilibrit të brendshëm ishte politika fiskale.
Instrumentet kryesore për arritjen e ekuilibrit të jashtëm ishte huazimi nga FMN,
kufizimet e kapitalit financiar dhe ndryshimet të rralla në kurset e këmbimit.
Në sistemin e Bretton Woods, hartuesit e politikave kryesisht tentonin që përmes
politikave fiskale të arrinin e ekuilibrin e brendshëm, dhe atë për qëllime politike.
Euro, Si lindi e si u vu në zbatim
1
Krijimi i Komunitetit Evropian të qymyrit dhe çelikut, si një metodë integrimi
sektorial ishte guri i parë në ndërtesën europiane.
2
Forcimi i mëtejshëm i marrëdhënieve ekonomike dhe efikasiteti në rënie i
sistemit Bretton Woods solli nevojën e krijimit të Bashkimit Ekonomik.
3
Viti 1970 nga një grup ekspertësh (i ashtuquajturi raporti Werner) kishte si
qëllim futjen e një sistemi kursi këmbimi fiks ndërmjet valutave europiane
kundrejt dollarit dhe qarkullimin e lirshëm të kapitaleve mes tyre
5
Në vitin 1972, vendet firmëtare të Traktatit të Romës krijuan një mekanizëm
të ri për ti bërë ballë krizës, i ashtuquajtur “Gjarpri në tunel” i cili lejonte
kontrollin e luhatjeve të monedhave europiane në korniza të papërcaktuara
qartë kundrejt dollarit.
6
Euro, Si lindi e si u vu në zbatim
Ne Vitin 1979
U krijua Sistemi Monetar Europian (S.M.E) e cila përcaktoi kurse këmbimi të
qëndrueshme mes monedhave evropiane por me mundësi korrigjimi nëpërmjet një
marzhi luhatjeje nga +/-2.25% me përjashtim të lirës italiane të cilës ju la si marzh +/6%.
Ne Vitin 1988
Në Këshillin Europian të Hanoverit , Jacques Delors me objektiv studimin e një
Bashkimi Ekonomik dhe monetar të zgjeruar , integrimin e plotë të tregjeve
financiare, lirinë e plotë të lëvizjes dhe transferimit të kapitaleve si dhe arritjen e
realizimit të një monedhe unike. Jacques Lucien Jean Delors (1925), President i
Komisionit Europian nga viti 1985 deri në 1994
Ne Vitin 1989 - 1992
Realizimi i fazës së parë të propozimit me liberalizimin e plotë të kapitaleve të tetë
vendeve anëtare. Traktatin e Mastrihtit 1992 u forcua dëshira për pasjen e një
monedhe unike europaine, të fortë e të qëndrueshme. Lindi kështu traktati i
Bashkimit Europian .
Euro, Si lindi e si u vu në zbatim
Traktati i Bashkimit Europain u realizua në tre faza
2002
1999
•Më 1 janar të vitit 2002 hidhen në
qarkullim kartëmonedhat e para në
vendet anëtare.
•11 vende anëtare adoptuan Euron si monedhë të
përbashkët. Banka Qendrore Europiane bëhet
përgjegjëse për politikat monetare të BE-se.
1992-1993
•Komuniteti u godit rënd nga një krizë e Sistemit Monetar
Europain. Një mbledhje urgjente e ministrave të financave të gusht
të vitit 1993 doli në përfundimin se duhej zgjeruar marzhi i luhatjes
ne 15 % .
Ç’kuptojmë me €izmi/$izmi?
Termi Dollarizim
Përdoret kur një monedhë e huaj, jo domosdoshmërish
dollari adoptohet në vend të monedhës vendase.
Dollarizimi mund të ndodh në disa mënyra:
Jo Zyrtare
Pa një aprovim legal (kur popullsia e një vendi humbet
besimin në monedhën e saj dhe preferon të përdorë
gjithnjë e më shumë monedhën e në vendi tjetër për
transaksione ekonomike)
Gjysme Zyrtare
(I ashtuquajturi sistem bimonetar) ku monedha e huaj
është shpallur ligjërisht e pranueshme por që ka një
rol dytësor në raport me monedhën vendase .
Zyrtare
Kur një shtet, heq dorë nga emetimi dhe
përdorimi I monedhës së saj dhe përdor
vetëm monedhë të huaj.
Ç’kuptojmë me €izmi/$izmi?
Termi euroizim, sinonim i termit dollarizim, nënkupton adoptimin
e monedhës euro nga një shtet që nuk bën pjesë në grupin e
vendeve anëtare të Bashkimit Evropian të cilët kanë adaptuar
euron si monedhë të tyre kombëtare.
Menyrat
Eurizimi
mund të
përshtatet
në tre
mënyra
1.
2.
3.
Euroizim I
Njëanshëm
Euroizim me
marrëveshje
Euroizim I
kryer nga një
administratë
provizore
€izmi i njëanshëm i një ekonomie
Hyrja e Euro-s
Hyrja e Euro-s në qarkullim ndryshoi sistemin monetar në Europë duke pasur një
efekt të madh mbi vendet jo anëtare të Bashkimit Ekonomik Monetar. Ndikimi i Euros varet nga intensiteti i marrëdhënieve tregtare dhe financiare të një vendi me
Eurozonën, tregun ndërkombëtar të kapitalit, kursit të këmbimit si dhe nga roli i
Euro-së si valutë ndërkombëtare.
Rostowski dhe Bratkowski
Vendet në tranzicion të cilat kërkojnë anëtarësim në BE monedha vendase duhet të
zëvendësohet me monedhën Euro brenda një kohe të mundshme për tu realizuar.
Kjo do të thotë që cash-i i brendshëm që është në qarkullim apo në katastrofat e
bankave do të zëvendësohet me kartëmonedha dhe monedha euro të cilat blihen
duke përdorur rezervat ndërkombëtare të një vendi.
Pjesemarrja ne ERM - II
Para se një vend anëtar të adoptojë monedhën euro, duhet të plotësojë disa kritere
ekonomike dhe juridike, të ashtuquajturat kriteret e konvergjencës. . Vendet
kandidate për të hyrë në Eurozonë duhet të marrin pjesë në mekanizëm, pa pasur
luhatje të theksuara ekonomiko-financiare, për të paktën dy vjet para se të adoptojë
monedhën Euro.
Avantazhet dhe Disavantazhet ne Euro
Reduktimi i kostove
të transaksioneve
Ulja e normës
së interesit
Reduktimi i luhatjeve
të kursit të këmbimit
Humbjen e pavarësisë
në aplikimin
e politikave monetare
Mungesa e të ardhura
nga senjorazhi
Humbja e rolit të Bankës
Qendrore si huadhënës
Avantazhet ne Euro
1
2
3
Reduktimi i kostove të transaksioneve
Avantazhi më i prekshëm i një euroizimi të njëanshëm është reduktimi i
kostove të transaksioneve. Këto kosto, edhe pse në vetvete janë
humbje për bilancet e bankave, ndikojnë ndjeshëm në ekonominë e një
vendi .
Ulja e normës së interesit
Reduktimi i shpejtë dhe i njëanshëm i normës së interesit do të
stimulonte rritjen e investimeve dhe do të kishte një impakt pozitiv në
politikat fiskale, me uljen e ndjeshme të kostos së borxhit publik.
Reduktimi i luhatjeve të kursit të këmbimit
Apilikimi I një monedhe unike do të evitonte kostot që paraqet luhatja e
kursit të këmbimit për ekonominë e një vendni. Një luhatje e
vazhdueshme e kursit të këmbimit sjell destabilitet të çmimeve, pasiguri tek
investitorët, kosto të lartë në investime si dhe një rrije të deficitit të llogarisë
korrente.
Disavantazhet ne Euro
Banka Qendrore dhe Eliminimi i Rolit te Saj
Nëse do të mendonim një aplikim të monedhës unike,do të “eliminoheshin”
pothuajse të gjitha funksionet bazë të saj. Nëpërmjet euroizimit , shtetet
pranojnë humbjen e pavarësisë në aplikimin e politikave monetare duke I
hequr Bankës Qendrore instrumentet për zbatimin e politikës monetare.
Humbja e se drejtes se “seigniorage”
Nëse do të flasim në pozitat e një vendi që synon të heqë dorë nga monedha
e saj për të adoptuar një monedhë tjetër do të vëmë re se dy janë kostot të
lidhen ngushtë me sinjorazhin: kostoja flow që lidhet me të ardhurat e
munguara nga heqja dorë e monedhës vendase dhe kostoja “stock” e
sinjorazhit që lidhet me zëvendësimin e gjendjes së parasë vendase në
qarkullim me monedhën e re.
Në literaturën ekonomike kur flitet për sinjorazhin përdoren
gjerësisht tre koncepte bazë: Koncepti monetar , Koncepti i
kostots oportune , Koncepti fiskal
Disavantazhet ne Euro
Huadhenesi i shkalles se fundit
Për të parandaluar falimentimin e një banke, që do të shoqërohej me implikime
të mëdha në jetën ekonomike e sociale të një vendi (kriza e fundit financiare e
dëshmon më së miri)dhe për të mos lejuar shtrirjen e krizës në bankat e tjera
me rrjedhojë humbjen e sistemit bankar, Banka Qendrore luan rolin e
huadhënësit të shkallës së fundit për aq kohë sa një bankë ndodhet në krizë.
Në rastin e euroizimit të njëanshëm Banka Qendrore humbet mundësinë e
veprimit si huadhënës I shkallës së fundit.
Ekonomia shqiptare dhe Euro
Parametrat e
ekonomisë
shqiptare
Euroizmi i
ekonomisë
shqiptare
Kostot e
sinjorazhit
për
Shqipërinë
A duhet
vërtet një
euroizim i
ekonomisë?
Ekonomia shqiptare dhe Euro
Parametrat e ekonomisë shqiptare
2011
2010
2009
2009
2009
2009
2009
2008
2006
• Indeksi i lirisë ekonomike e rendit
ekonominë shqiptare të 53-ën në botë
duke përmirësuar me
• Shqipëria arriti anëtarësimin e plotë
në NATO
•BE aktualisht pranoi kërkesën e
Shqipërisë për liberalizmin e
vizave, për të kaluar pa pengesa
në vendet e zonës Shengen
• Hap i parë drejt anëtarësimit të BE dhe
dorëzoi një aplikim të plotë për anëtarësim
• Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit me
Bashkimin Evropian
Euroizmi i ekonomisë shqiptare, në çfarë
nivelesh jemi?
Depozitat në monedhë të huaj
•Tek depozitat në monedhë të huaj përfshihen të gjitha llojet e depozitave në valutë,
rrjedhëse dhe pa afat të cilat janë lehtësisht të vëzhgueshme pasi raportohen çdo muaj
në Bankën Qendrore.
Paraja e huaj në qarkullim
•Në Shqipëri burimet kryesore të hyrjes së monedhës së huaj janë të ardhurat nga
eksportet, paratë nga transfertat e emigrantëve, kalimet cash nëpërmjet pikave
doganore dhe kovertimet nga lekë në monedhë të huaj.
Euroizmi i ekonomisë shqiptare
Në bazë të përllogaritjeve të këtij studimi euroizimi i ekonomisë shqiptare u tejkalon të 56
për qind duke e konsideruar të lartë këtë indeks. Në këtë indeks zërat me peshë janë
përqindja e lartë e transaksioneve tregtare me vendet e BE-së (rreth 90 për qind), rritja e
kredisë në monedhë të huaj nga bankat në vend (rreth 85 për qind të totalit të kredisë) apo
remintancat nga emigrantët tanë.
Kostot e sinjorazhit për Shqipërinë
Kostot e sinjorazhit
Në disa studime për matjen e sinjorazhit në Shqipëri është dalë në
përfundimin se kostot e tij në periudhën 2002-2008 janë mesatarisht 1.73
për qind i PBB (Produktit të Brendshëm Bruto). Ajo që vihet re në këtë
studim është një tendencë rënëse e këtij zëri në të ardhurat e buxhetit të
shtetit në vite. E matur sipas konceptit fiskal kjo e ardhur për Shqipërinë në
periudhën e studimit 2000-2008 është vetëm 0.44 për qind e PBB dhe
përbën 1.92 për qind të të ardhurave fiskale.
Kostoja e humbjes së të ardhurës së Shqipërisë nga sinjorazhi, në
rast të një euroizimi të njëanshëm është i papërfillshëm.
Click to edit title style
Si Komiteti Europian dhe Banka Qendrore Evropian , i
kanë lejuar vendet kandidate për pranim, të adoptojnë
çdo regjim kursesh këmbimi që ato vetë mund të
zgjedhin, duke përfshirë edhe bord monedhë, siç
është miratuar edhe nga pranimet e tyre në Bullgari,
Estoni dhe Lituani.
Euroizimi në një këndvështrim të ngushtë, i kuptuar
si zëvendësim i monedhës vendase me euron, në të
kundërtën është rregulluar plotësisht në mënyrë
strikte nga Bashkimi Europian derisa janë
përcaktuar jo vetëm konvergjencat për hyrjen, por
edhe pranimin e negociuar në Bashkimin Monetar
Evropian.
Shqiperise i leverdis një euroizimi njëanshëm
Ajo de facto e ka bërë monedhën e saj, mjetin kryesor të
transaksioneve brenda dhe jashtë vendit.
•Tregu
imobiliar
perdor
euro
Volumin tregtar
Volumin tregtar
•Tregu i
ndërtimeve
shit-blerje
ne euro
•Shqipëria e
ka kryesisht
me vende
EU
•Rrethohet
nga vende
fqinje ku
pothuaj të
gjithë kanë
euron
LOGO
Erlet Shaqe
www.aea-al.org

similar documents