Duurzamer eten - Voedingscentrum

Report
Alles over voedsel
Thema: eten en …
de wereld om je heen
Duurzaam eten
• Onderwerpen:
– Inleiding: eten en invloed van/ op de wereld
1. Eten en milieu
2. Eten en dierenwelzijn
3. Eten en fair trade (eerlijke handel)
4. Eten en verspilling
– Afronding en tips
Inleiding: wat beïnvloedt wat jij eet?
• Er zijn veel factoren die jouw gedrag
beïnvloeden.
• Ook als het eten betreft!
– Wat of wie beïnvloedt wat jij eet?
– Waardoor laat jij je leiden bij de keuze wat je
eet?
• A) Denk eens na in algemene zin…
– B) En op welke wijze beïnvloedt de schoolkantine de
keuze wat JIJ eet…
Eten doet iedereen elke dag,
maar niet iedereen eet hetzelfde op de zelfde manier
• Wanneer eet jij?
–
–
–
–
•
‘s Ochtends
‘s Middags
‘s Avonds
Tussendoor?
Waar eet jij?
– Thuis
– Aan tafel
– Op de bank
– Op school
– In de kantine
– Buiten op het plein
– In de horeca
– Restaurant
– Snackbar
– Voor het winkelcentrum
• Met wie eet je meestal?
– Alleen
– Met vrienden
– Met je gezin
• Wat eet je graag?
– Brood
– Warm eten
– Hollandse pot
– Buitenlands
– Fruit, rauwkost
– Snoep en koek
– Snacks
– vegetarisch
Wat beïnvloedt jou het mééste
in wát je eet?
• De mensen om je
heen?
• De sfeer waarin je eet?
• Hoeveel tijd je hebt
om te eten?
• De plek waar je eet?
• Het aanbod van eten?
• De kosten ervan?
• Of het eten je dikker
maakt?
• Het effect van eten op
je gezondheid?
Wellicht ook ….het effect van eten ”op de wereld
om je heen” (aarde, mensen, dieren)?
Wederzijdse beïnvloeding
A) “IETS” beïnvloedt dus jouw eetgedrag
– En maakt dat je ergens wel of niet voor kiest.
B) Maar weet jij dat jouw eetgedrag ook “IETS”
beïnvloedt?
– En jouw keuze dus effect heeft op iets anders?
Ja
Iets
beïnvloedt
jouw keuze
óf
Nee
Jouw keuze
beïnvloedt
iets
Effect van eten …
• Natuurlijk wist je dat eten
effect heeft op jezelf!
– Je eigen gezondheid
– Je gewicht
– Je energievoorraad
• Maar wist je dat eten
ook effect heeft op de
wereld om je heen?
duurzaam?
– Mensen (fair trade)
– Dieren (welzijn)
– Milieu
Duurzaam & duurzaam
• Duurzaam
• Duurzaam
Slijtvast of lang meegaand
Toekomstbestendig
Je eten kan ook
meer of minder
duurzaam zijn
= iets gaat langer mee gaat = een keuze met respect
dan je normaal gesproken voor mens, dier en milieu
zou verwachten
die rekening houdt met de
wereld nu en i.d. toekomst
DUURZAAM betekent in de praktijk:
rekening houden met …
• milieu en klimaat
o (o.a. vervuiling, klimaatopwarming)
• dierenwelzijn
o (o.a. ruimte, stress, “dier”waardig)
• eerlijke handel
o (o.a. eerlijke prijs, kinderarbeid)
Kijk naar je eigen lunch als voorbeeld:
Zit er
vleesbeleg
op, zoals een
plakje ham?
Wat plakjes
komkommer
en tomaat
misschien?
Een lekker
gekookt eitje
erop?
?
Een glaasje
vruchten sap
erbij?
En tenslotte:
alles
opgegeten, of
ook iets
weggegooid?
Deel 1: Eten en Milieu
• Eten is belangrijk voor je gezondheid.
• Maar eten heeft ook invloed op de belasting
van het klimaat door energiegebruik en de
uitstoot van broeikasgassen.
• In totaal 1/3 van alle klimaatbelasting
ontstaat door maken en eten van voedsel.
• Hoeveel effect eten heeft op het klimaat is
afhankelijk van het product.
• Hoe zit dat met jouw lunch?
1A) Zat er vleesbeleg op,
zoals een plakje ham?Burp!
Prrrrrt!
• Vlees (vooral rundvlees) geeft per kilo een hoge
klimaatbelasting vergeleken met andere producten.
• Rundvee heeft veel voer nodig.
• De teelt van veevoer kost veel water, land en energie.
• Koeien zijn herkauwers: ze maken methaan in hun
maag. Een deel v.h. methaan komt vrij uit mest
(scheten) en uit de bek (boeren) bij het herkauwen.
• Ook lachgas wordt via mest uitgestoten. Deze gassen
dragen bij aan het broeikaseffect.
• Voor een kilo rundvlees is 15.500 liter water nodig.
CO2 uitstoot maaltijd
• Voor de productie van een warme maaltijd is de
invloed op het klimaat ongeveer net zoveel als:
– 20 km rijden met een zuinige auto of
– 1 dag wassen+drogen+verlichten voor een huishouden
• Bereken de CO2 uitstoot van jouw maaltijd gisteren.
• Ga daarvoor naar www.klimaatweegschaal.nl
• Bekijk het verschil als je:
• … ander vlees had gebruikt
• … minder vlees had gebruikt
• … het vlees op een andere manier had bereid
• VLEES heeft dus een grote impact op het milieu!.
Met welke producten heeft het te maken?
De Tabel Klimaat
vriendelijk Eten
geeft aan hoeveel broeikasgas
vrijkomt bij de productie van
eiwitrijke producten per kg  vak
3 van de Schijf van Vijf.
http://www.voedingscentrum.nl/nl/jij-kankiezen/milieu-en-klimaat/eten-en-klimaat.aspx
De klimaat weegschaal
 maakt op eenvoudige wijze
duidelijk welke producten meer of
minder bijdragen aan het
broeikaseffect.
http://www.voedingscentrum.nl/nl/jij-kankiezen/klimaatweegschaal.aspx
VLEES; wat kan JIJ doen?
VIND JE HET BELANGRIJK ..
… OM TE LETTEN OP DE WERELD OM JE HEEN?
Minder belastend voor het milieu is …..:
1. Kipfilet op je broodje i.p.v. rundvlees
NR 3b
•
Varken (ham) zit daartussen in
Bron: youtube.com
2. Minder vlees eten:
•
•
Kleinere porties vlees of niet ham + kaas + ei, maar : óf /óf
Vegetarisch broodje met humus of vleesvervangers
ander vlees
kleinere porties
alternatief
1B) Zat er een plakje tomaat of
komkommer op?
• Elke dag 2 ons groente en 2 stuks fruit
eten om gezond te blijven weet je wel.
• Maar weet je ook waar je groente
vandaan komt?
• Wat betekent seizoensgroente
eigenlijk?
• Welke seizoensgroenten of fruit ken jij
in dit seizoen?
Seizoensgroenten?
– Elk seizoen zijn er in Nederland verschillende soorten
groente en fruit vers te verkrijgen, mààr …
– het is niet altijd seizoensgroente v.d. “volle grond”…
• Energieverbruik van kassen & vervoersmiddelen (bv
vliegtuigen) belasten het milieu zwaar
• Seizoensgroentes belasten het milieu minder. Ze
groeien namelijk gewoon op het land en in de zon.
• Let daarom op het etiket
• Land van herkomst staat wel op verpakking/ schap
• Of iets gekweekt is in de volle grond of in een verwarmde kas/
transportwijze staat er niet op.
vers v.h.
land
(de volle grond?
uit de
kas?
uit ander
land?
Groente en fruitkalender
• De Groente- en fruitkalender (Milieu Centraal)
maakt klimaatvriendelijk kiezen makkelijk!
• Groente en fruit met energielabel A en B zijn
klimaatvriendelijk.
• Opdacht: zoek m.b.v. de groente en
fruitkalender App (of via de site) op welke
groente / fruit deze maand label A of B hebben
GROENTE EN FRUIT;
wat kan JIJ doen?
• Allereerst lekker veel groenten en fruit blijven eten!
• Vind je het belangrijk om op het milieu te letten?
– Kies dan voor groenten en fruit van het seizoen
• Gebruik hiervoor de groente- en fruitkalender
– Kies producten waar rekening is gehouden met
milieubelasting en/of energiegebruik:
• bij de teelt, het transport, de productie
• vaak te herkennen aan een keurmerk (EKO/ Milieukeur).
Deel 2: eten en dierenwelzijn
• Eten is belangrijk om energie op te doen.
• Maar eten heeft ook invloed op het leven
van de dieren die bij de voedselvoorziening
betrokken zijn.
• Zowel de dieren die je (direct) eet, als de
dieren die indirect voedsel leveren.
• Hoeveel effect jouw eten heeft op het
welzijn v.d. dieren is afhankelijk v.h. product.
• Hoe zit dat met jouw lunch?
1C) Een gekookt eitje erop?
• Hoe zag het leven eruit van de kip …
– die jouw eitje heeft gelegd?
5C
Bron: voedingscentrum
• Het welzijn van dieren krijgt steeds meer aandacht.
– Wat vind jij hiervan?
• Er zijn diverse keurmerken die iets zeggen over het leven
van de dieren. Voor eieren is dat bijvoorbeeld:
– Beter Leven, biologisch of Vrije- uitloop.
• In Europa (en dus ook Nederland) zijn de volgende 5
rechten voor dieren afgesproken.
– Sommige boeren houden zich hier bewust aan!
1.
2.
3.
4.
5.
Het dier heeft geen dorst en honger
Het dier is vrij van ongemak (voelt zich prettig)
Het dier heeft geen pijn, verwondingen en is niet ziek
Het dier vertoont normaal gedrag
Het dier heeft geen angst en stress
Dierenwelzijn keurmerken
• Dierenwelzijn heeft te maken met hoe
een dier geleefd heeft.
– Bij een vrije uitloop- ei heeft de kip
bijvoorbeeld meer kunnen scharrelen
dan bij een gewoon ei.
– Ook bij allerlei soorten vlees kun je
letten op dierenwelzijn.
• Een kip kan niet kiezen voor een
bepaald leven, jij wel.
• Keurmerken helpen je hierbij
Binnen 9 hennen/ m2
Buiten 1 hen/ 4 m2
Vb keurmerken dierenwelzijn
Vrije
uitloop
Komt alleen voor op eieren en geeft aan dat
dieren buiten minimaal 4 m2 vrij uitloop ruimte
hebben
EKO
Allerlei producten (o.a. melk, brood en fruit)
die biologisch zijn verbouwd.
- Boeren gebruiken geen chemische bestrijdingsmiddelen,
kunstmest en genetische modificeerde zaden en
- Veehouders hebben een diervriendelijke werkwijze.
MSC
Beter
Leven
Vis afkomstig uit duurzame visserij waarbij
visstanden duurzaam worden beheerd en zo
min mogelijk schade wordt toegebracht aan
het leven i.d. zee.
Ontwikkeld door de dierenbescherming om
diervriendelijke producten te ondersteunen
-1* – 3*
-Te vinden op eieren, kippen en varkensvlees
DIERENWELZIJN;
wat kan JIJ doen?
?
• Let op keurmerken bv: vrije uitloop, beter leven, MSC of
Europees biologisch keurmerk (EKO)
• Eet niet meer dan nodig & wees matig met vlees
• Overweeg de aanschaf van biologisch vlees: dezelfde
prijs = iets minder vlees máár meer dierenwelzijn
Deel 3: eten en fair trade
(eerlijke handel)
• Eten is (zeker in gezelschap) ook gezellig.
• Maar bij de productie van eten zijn veel
anderen mensen betrokken geweest, die niet
bij jou aan tafel zitten
– Dat betreft niet alleen maar volwassen.
– En niet altijd ook is een eerlijke prijs betaald
– Of zijn de arbeidsomstandigheden veilig & schoon
• Hoe zit dat met jouw lunch?
1D) Glaasje vruchtensap
erbij?
• Wist je dat de ingrediënten van jouw
vruchtensapje vaak van ver komen?
– Zoals bananen uit Colombia
– Of Ananas uit Costa Rica
– Of Passievrucht uit Zimbabwe!
• Maar van ver weg komt bijvoorbeeld
ook koffie, cacao, kokos, rijst, ….
Eerlijke handel – fair trade
• In ontwikkelingslanden zijn
arbeidsomstandigheden vaak slechter
geregeld dan in Europa.
• Ook zijn de lonen vaak lager dan het
minimum.
• Het kan dus zijn dat er slecht betaald wordt
voor producten uit ontwikkelingslanden
– denk aan koffie, thee, cacao, fruit, soja.
Wat houdt fair trade in?
• Bij eerlijke handel spelen de volgende vragen:
– Krijgen producenten een eerlijke prijs?
– Worden werknemers niet uitgebuit?
– Komt er geen kinderarbeid voor?
– Is er sprake van eerlijke concurrentie?
– Bepalen multinationals de markt
• of hebben kleine ondernemingen een kans?
EERLIJKE HANDEL;
wat kan JIJ doen?
• Kies voor keurmerk producten met extra aandacht voor
arbeidsomstandigheden als je eerlijke handel belangrijk vindt.
Max Havelaar
Fairtrade
Rainforest
Alliance
Utz
Certified
• De hogere prijs die je betaalt komt de arbeiders ter plaatse
ten goede
• o.a. beter salaris, arbeidsomstandigheden en scholing
Een korte review: wat denk je?
12 3
Rundvlees
geeft
v.d.medio
vleessoorten
Tomaten
komen
het
hele
jaar
door
Aardbeien
kosten
januari
4 Scharrelkippen
hebben
meer
scharrel
5 In de cacaoteelt wordt geen
demeer
hoogste
klimaatbelasting.
uit
Nederland
energie
dan
ananas
ruimte
dan vrijemeer
uitloop
kippen
kinderarbeid
gebruikt.
1. Runderen groeien betrekkelijk langzaam en hebben gedurende
2. Hoewel tomaten een typisch Nederlands product lijken komen
3. Aardbeien
zijnhun
onze
eigen
zomerkoninkjes.
Maar
hartje
winter
leven
veel
voedsel
nodig.
Chocolade
is
een
ware
lekkernij.
En
ook
onder
kinderen
erg
4.5.Scharrelkippen
hebben
binnen
evenveel
ruimte
als
de
vrije
ze zeker niet het gehele jaar uit eigen land.
groeit
er in Nederland
geenals
enkele
aardbei.
geliefd.
Maaruitloopkip.
dan wel
consument….
Doordat het herkauwers zijn produceren ze al die tijd ook veel
Door transport- en energiekosten stijgt de klimaatbelasting van
Wie
ze toch
wilcacaoteelt
hebben
zalwerken
ze
ver moeten
laten
komen.
methaan
dat
via(de
boeren
en van
scheten
hun lijfvrije
verlaat.
Want
in zusters
de
wereldwijd
nog
steeds
veel
Net zoals
zijn
scharrelkippen)
zitten
uitloop
kippen
tomaten.
2 . Maar de vrije uitloop
kinderen.
slechte
en tegen
binnen
met Onder
9 kippen
per momstandigheden
kiponeerlijke
kan naar
Behalve
dat
ze
door
het
transport
minder
lekker
smaken,
neemt
Runvlees spant mede daarom v.w.b.
klimaatbelasting qua vlees
de
prijzen.
buiten.
Toch zijn tros- en cherrytomaatjes uit Spanje voor het milieu beter
ook de energie belasting toe.
Zozeer dat zelfs ananas minder
kroon
dan tomaten uit een Nederlandse verwarmde kas.
kost Sint
in januari
Om die reden
vroegenergie
de Groene
in 2009
metbinnen.
succes aandacht
Een biologische
kip heeft
meer
ruimte
hiervoor!
Deel 4: Eten en verspilling
• Eten is een kostbare zaak
• Er is veel arbeid voor verzet, veel zorg aan
besteed en heeft het nodige gekost (en niet
alleen in geld).
• Toch gooien Nederlanders gemiddeld 9% van
hun eten onnodig weg. Daarnaast spoelt er nog
heel wat door de gootsteen.
• Het maken van eten en vervoer naar de winkel
kost echter veel energie. En weggegooid voedsel
maakt de afvalberg groter. Zonde dus!
1E) En tenslotte: alles opgegeten,
of ook iets weggegooid?
NR 5a
Bron: etenisomopteeten.nl
• Zie bijgaande video.
• In de werkelijkheid zoals op de
video in beeld gebracht blijkt,
hoe verspillend wij in de
voedselketen optreden.
• Niet alleen door goed eten weg
te gooien, maar ook op andere
fronten.
• En dat allemaal met voedsel
waar feitelijk alle energie en
kosten al voor zijn gemaakt
• Hoe zit dat met jouw lunch?
Verspilling en duurzaamheid
• Verspilling hoort ook bij “duurzaamheid”.
• Namelijk:
– onnodig (= weggooien) gebruik maken van
kostbare grondstoffen en energie.
• Bijvoorbeeld:
– lunch weggooien op school en vervolgens
snacks inkopen bij supermarkt of cafetaria
Opdracht “ongelooflijke getallen”
• Vul onderstaande getallen in:
• Wist je dat wij JAARLIJKS
1. … (%) van ons eten ongebruikt in de afvalbak verdwijnt
2. …(gewicht) goed voedsel p.p. weggooien
3. De totale voedselverspilling in NL zo’n … (kg) bedraagt
4. Dit … (aantal) vuilniswagens vol voedsel betreft
5. Dat overeenkomt met bijna … (bedrag) per persoon
800
miljoen kg
€ 175
114000
Controleer of jouw antwoorden
kloppen m.b.v. de volgende video
50 kg
10%
NR 5
Bron: etenisomopteeten.nl
Opdracht: DUURZAAMHEID:
een KETEN VAN SCHAKELS
Welke schakels maken deel uit v.d. menselijke voedselketen? Oftewel:
Wat gebeurt er allemaal met voedsel voor- en nadat je het eet?
Waar treedt in deze keten “VAN GROND TOT MOND” verspilling op?
En waar kan dus ook duurzame winst geboekt worden?
DUURZAAMHEID …
EEN KETEN VAN SCHAKELS
zaaien
opslag
cultiveren
aankoop
oogsten
bereiden
verwerken
eten
verpakken
transport
bewaren
recyclen
Verspilling is zonde
• Bij de voedselproductieketen hebben
we het vaak over ‘van grond tot mond’.
• In ‘t echt haalt 1/3 deel v.d. verse
producten echter nooit de mond
http://www.milieucentraal.nl/themas/mili
eubewust-eten/doe-de-weggooitest
– Producten gaan voor of tijdens de oogst verloren,
– Producten gaan bij bereiding, transport of opslag
verloren
– Fabrikanten gooien producten weg als ze bij- of
restproducten overhouden.
– Supermarkten gooien producten weg die over
datum zijn.
– De consument gooit ook nog eens 1/6 van zijn
boodschappen weg.
Doe nu zelf de verspiltest en klik in de cirkel
Waarom deze verspilling?
• Waarom gooien we jaarlijks gooien zoveel
voedsel weg?
• Omdat we..
–
–
–
–
–
–
–
meer hebben gekookt/bereid dan nodig
niet weten wat met de restjes te doen
het niet op tijdig opkrijgen (en weggooien > THT-datum)
denken dat we er ziek van worden
het niet goed bewaren of vervoeren
meer hebben gekocht dan nodig was
het niet lekker vinden of het mislukt is
Verspilling;
wat kan JIJ doen …om verspilling te voorkomen?
Slim
kopen
Slim
bereiden
Slim
bewaren
•Plan je maaltijden
•Ga na wat je nog in
huis hebt
•Maak een
boodschappen lijstje
•Koop niet meer dan
je nodig hebt
•Weeg je eten af.
•Bewaar kliekjes en
hergebruik ze ≤ 2
dagen
•Vul een voorraad
kast met lang
houdbare
producten voor
creatief koken
•Deel je koelkast
overzichtelijk in.
•Check deze
dagelijks
•First in-first out
principe.
•Resten in bakjes of
verpakking
afronding en overall-tips
aandacht
• Vind jij
voor eten en de
wereld om je heen belangrijk?
morgen dan al anders
• Wat zou jij
kunnen doen?
• En welk concreet
hebben?
effect zou dit
Duurzaam voedsel; een vrijblijvende keuze?
Tips en tricks
 Jouw eten heeft effect op je zelf:
• je gezondheid.
… mààr …
 Is ook van invloed op de wereld om je heen:
• medemensen, dieren en het milieu.
Wil je fit blijven & Hecht je belang aan de wereld?
Dan geldt:
een FITTE BURGER =een WERELDBURGER
Kortom: een SUPER - MA(e)N(s)
• Check daarvoor deze tips!
Opdracht wat kun JIJ doen & doe je al?
Bekijk onderstaande adviezen om een SuperMeans te worden.
Welke adviezen spreken jou aan en doe je wellicht zelfs al?










Eet volgens de Schijf van Vijf
Eet regelmatig, genoeg maar niet te veel.
Drink vooral kraanwater
Beweeg minimaal 60 minuten per dag.
Let bij aankoop eten op seizoen en herkomst.
Wees alert op keurmerken fair trade en dierenwelzijn.
Raadpleeg de keuzetabellen voor meer info
Wees zuinig met eten!
Je broodtrommel is groen; gebruik jij hem zo?
Ben jij je bewust dat bepaald eten veel energie kost?
• Bijvoorbeeld: vlees, kaas, snacks?
Meer informatie?  www.voedingscentrum.nl
Eten en de wereld om je heen
Een duurzame
wereld heb je
zelf in de hand …

similar documents