Ölçek uyarlama…

Report
ÖLÇEK UYARLAMA
Doç. Dr. Fatih ÇETİN
Niğde Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
1
Sunuş Planı
 Neden uyarlama?
 Kültürel etkiler,
 Çeviri,
 Uyarlama,
 Güvenilirlik,
 Geçerlilik,
 Karşılaşılan sorunlar,
2
Başlarken…
Varolan bir ölçeği
tekrar uyarlama çabası…neden?
3
Başlarken…
Yeni bir ölçek mi? yoksa uyarlanmış bir
ölçek mi?
kültürel ve dilsel farklılıklar…
4
Neden uyarlama?
zaman ve kaynak tasarrufu
karşılaştırmalar yapma
farklı örneklemlerde aynı teorik ve
metodolojik yapı
genelleştirilme
5
Kültürel etkiler
kültür?
 öğrenme,
 farklı zaman, farklı grup, farklı model,
istatistiksek olarak kurgulanan gizil değişken
sağlık örneği…
6
Kültürel etkiler
Psikolojik ölçeklerin kültürler arası uyarlaması
 içeriğin (kapsamının) sürdürülebilirliği
 psikometrik özellikler
 genel geçerlilik konuları
Uluslararası Test Komisyonu (International Test
Commission) 1992
7
Kültürel etkiler
 Bazı örnekler;
 Kültürün test cevaplarına etkileri;
 Güç mesafesi yüksek toplumlar daha uç sınırlarda
cevaplar, düşük toplumlarda daha ortalama
cevaplar…
 Bireyci toplumlar benzer cevaplar vermekten
kaçınıyor
 Çin gibi toplulukçu kültürlerde öz-saygı (selfesteem) bir anlam ifade etmez
8
Kültürel etkiler
 Kültürel cevaplama biçimleri
 cevaplayıcının sistematik olarak madde içeriklerine
bakmaksızın işaretleme eğilimi
 kabullenme veya kabullenmeme
 aşırı uçta veya ortalama cevap verme
 4/5 (kabullenme) cevaplarında .57
 1/2 (kabullenmeme) cevaplarında .21
 Olumlu tarafa odaklanma .21(5 cevap yüzdesi)
 Olumsuz tarafa odaklanma .05 (1 cevap yüzdesi)
 Ortalarda yer alma .22 (3 cevap yüzdesi)
9
Uyarlama (adaptation) ve Çeviri (translation)
kültürel uyum süreçlerini de içine alan
kapsamlı (kültürel, deyimsel, dilbilimsel,
bağlamsal yönler)
uyarlama sürecinin ilk adımı
önce iyi bir ölçek seçme…
10
Kuramsal ve kavramsal tanım/eşitlik analizi
 Uyarlama öncesinde yapılması gereken 3 adım;
 Kısa literatür taraması ile genel ölçeğin hedef
kültüre kuramsal uygunluğu
 Madde madde altında yatan temel kavramları
tanımlama (yarı yapılandırılmış görüşme)
 İki farklı grup (uygulama) ile maddelerin test
edilmesi
11
Adımlar
12
Adımlar
13
Çeviride dikkat!
Kısa ve basit cümleler,
Etken çatı,
Zamirler yerine isimlerin tekrar edilmesi,
Konuşma dili ve mecazdan kaçınılması,
Öznel anlatımdan uzak durulması,
Yer ve zaman belirten edat ve zarfların sık kullanılmaması,
İyelik zamirinin mümkünse kullanılmaması,
Genel ifadeler yerine, özel ifadeler tercih edilmesi,
Belirsizlik, olasılık ifade eden sözcükler kullanılmaması,
İki eylem bulunan tek cümlelerin ayrı ifade edilmesi gerekir.
(Brislin vd., 1973)
14
Versiyonların sentezlenmesi
Anlamsal (semantic) eşitlik; Kelime ve Gramer
Deyimsel (idiomatic) eşitlik; Deyimin hedef kültürdeki
anlamı
Yaşantısal (experiential) eşitlik; Maddelerin hedef
kültür açısından uygun olup olmadığı
Kavramsal (conceptual) benzerlik; kavramın veya
söylemin farklı kültürlerde benzer yapıyı ölçüp
ölçmediği
araştırmacının sürece katılması…
15
Adımlar
16
Maddelerin kavramsal değerlendirilmesi
hedef grup ile aynı özelliklerde bir grup ile
görüşme, bilgi ve öneri alma,
değerlendirme…
hedef grup tarafından;
ifadelerin açık olup olmadığı,
kullanılan kavramların uygunluğu,
ifadelerin hedef grupta kullanılan ifadelerle uyumu
17
Adımlar
18
Geçerliliğin Testi
Yapı geçerliliği
Önceden tanımlı yapıya uygunluğu
EFA CFA
en yüksek olabilirlik
hipotez testi;
Benzer özellikleri, aynı boyutlar, aynı faktör yapısı
 örneklem eşleşmesi
 eşit karşılaştırmalar (eğitim, yaş, nitelik vb..)
19
Geçerliliğin Testi
Kapsam geçerliliği
 akademik başarı
uygulanmakta
ölçümleri
için
sıklıkla
okul ve eğitim sisteminin farklı olduğu
durumlarda, ölçek aynı özelikleri temsil
edilebilir mi?
20
Geçerliliğin Testi
Ölçüt bağımlı geçerlilik (eşzaman)
 benzer yapılarla olan ilişkiler
Benzer yapıların daha önceden uyarlanması
Benzer yapıların aynı yönlü; farklı yapıların ters
yönlü ilişkileri beklenmelidir.
21
Geçerliliğin Testi
Kriter geçerliliği (açıklama)
 altın standart
her kültür için benzer mi?
 Motivasyon? Performans?
22
Geçerlilik tehdidi
 Yanlılık (Bias)
 geçerliliği tehdit eden tüm faktörleri kapsamaktadır
 üç farklı yanlılık
 Yapı yanlılığı,
(Batı orijinli zeka testleri, büyüklere/ataya saygı anlayışı)
 Yöntem yanlılığı
 örneklem yanlılığı (eğitim seviyesi, motivasyon farklılığı…)
 ölçüm aracının özellikleri (5’li Likert uç eğilimi)
 yönetimsel yanlılık (iletişim problemleri)
 Madde yanlılığı
 madde boyutunda eşitsizlikler
23
Güvenilirlik Testi
İç tutarlılık
 maddelerin birlikte hareket etmesi
maddeler arasındaki korelasyon, aynı yapıyı
ölçüp ölçmediği
tek faktör sınırlaması
24
Güvenilirlik Testi
Test tekrar test
 tekrar aynı sonuçları verme derecesi
zaman aralığı ?
25
ÖRNEK
Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin
Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması (Türk Psikiyatri Dergisi 2011)
Çeviri:
İsim (7’li Likert: 23psikiyatri ve psikoloji profesörü ve doçenti
(Kendini toparlama gücü’, ‘Toparlanma’, ‘Güçlülük’, ‘Psikolojik
güçlülük’, ‘Dirençlilik’, ‘Yılmazlık’, ‘Sağlamlık’, ‘Psikolojik
dayanıklılık’, ‘Dayanıklılık’, ‘Psikolojik sağlamlık’)
Ölçek (Brislin vd. 5 aşama, 2+2 İngiliz Dili ve Edebiyatı öğretim
üyesi, 6+2 konu uzmanı)
Örneklem: 350 üniversite öğrencisi + 262 banka çalışanı
26
ÖRNEK
Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin
Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması (Türk Psikiyatri Dergisi 2011)
Puanlama: Puanlama şekli serbest (beş ayrı kutucuk)
Geçerlilik: yapı (5 ve 6’lı yapı karşılaştırma, DFA) + ölçüt bağımlı
(kontrol odağı, sosyal karşılaştırma)
Güvenilirlik: test tekrar test (350 kişi, 3 hafta) + iç tutarlılık (alfa)
+ madde-toplam skor istatistiği
27
Ölçek Uyarlamada Olası Problemler
 Yeterli teorik bilgi eksikliği
 Psikometrik yöntem eksikliği
 İletişim eksikliği (yazar, çeviren, örneklem vb.)
 Eşzaman geçerlilik için ölçek yetersizliği
 Kültürel bilgi eksikliği (sahaya inmeme)
 Nitel çalışma eksikliği (uygulamacılara danışmama)
…
28
Bitirirken…
Ölçek uyarlama…
kültürel bağlam bilgisi,
ilgili literatüre hakimiyet,
ölçme bilgisi gerektirir.
29
Ölçek uyarlamaya hazır mısınız?
Eğer çok fazla madde çıkarılıp, çok fazla madde eklenmişse,
ölçek uyarlamasından vazgeçilip kültüre özgü yeni bir ölçek
geliştirilmesi tercih edilir.
30

similar documents