Marta Szewczak i Iga Świerzycka, Szkoła Promocji Zdrowia Siedlce

Report
Czy o starości
należy się
uczyć?
Starość
(rzeczownik)
Stan będący efektem starzenia się, ostatni okres życia u ludzi. Starość
ma przede wszystkim wymiar biologiczny (fizjologiczny), lecz także
poznawczy, emocjonalny i społeczny.
„Każdy pragnie żyć długo, ale
nikt nie chciałby starości.”
STAROŚĆ
traktowana jest jako zjawisko, faza życiowa
• nie powinna być utożsamiana z chorobą, gdyż jest etapem rozwoju osobniczego
następującym po okresie dojrzałości
STARZENIE SIĘ
jest procesem
• Oznacza ono stopniowe zmniejszenie rezerwy czynnościowej narządów, które
zmniejszają możliwość zachowania równowagi wewnątrzustrojowej. Jest to proces
ciągły i nieodwracalny. Starzenie się ma duże znaczenie indywidualne i społeczne,
ponieważ zbliża człowieka do okresu starości
• Najpierw jest etap starzenia się społecznego, dopiero później następuje starzenie
fizyczne
Geriatria i gerontologia
jest nauką interdyscyplinarną o starzeniu
się i starości, zajmującą się szerokim
zakresem zagadnień, od biologii i genetyki
poprzez medycynę, psychologię po
socjologię i demografię i nie należy jej
zawężać do zagadnień medycznych.
Gerontologia
jest dziedziną medycyny dotyczącą fizjologicznych i
patologicznych aspektów starzenia się człowieka oraz
problemów klinicznych starszego wieku.
Geriatria
Etapy starzenia się
Do najczęściej spotykanych zalicza się 4 okresy starości:
60-69 lat
70-74 lata
• wiek początkowej starości
• wiek przejściowy między początkową starością a wiekiem ograniczonej
sprawności fizycznej i umysłowej
• wiek zaawansowanej starości
75-84 lata
85 lat i
więcej
• niedołężna starość
Jednakże wiek kalendarzowy nie jest jednak najwłaściwszym miernikiem nasilenia się
procesów starzenia.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), za początek starości uznaje 60 rok życia.
Wyróżnia w niej trzy zasadnicze etapy:
od 60 - 75 r. ż. - wiek podeszły ( tzw. wczesna starość);
od 75 - 90 r. ż. - wiek starczy ( tzw. późna starość);
90 r. ż. i powyżej - wiek sędziwy ( tzw. długowieczność).
Za podstawowe cechy starości uważa się:
- znaczny spadek zdolności adaptacyjnych człowieka w wymiarze
biologicznym, psychospołecznym;
- postępujące ograniczenie samodzielności życiowej;
- stopniowe nasilenie się zależności od otoczenia.
Dobra adaptacja do starości - radzenie sobie z problemami tego okresu,
przy sprawowaniu bieżącej kontroli nad nieuchronnością procesu starzenia się i
jakością .Na dobrą adaptację do starości wskazują takie czynniki, jak: dobry stan
zdrowia, aktywność, pogoda ducha, dobry stan umysłu, otwartość na kontakty,
szczerość, pozytywna samoocena oraz poczucie satysfakcji z życia.
Problemy, które musi przezyciężać starzejąca się osoba
•
Osoba w podeszłym wieku nieustannie musi zmagać się ze skutkami biologicznego starzenia się organizmu.
utratą sprawności energetycznej organizmu, obniżeniem jego wydolności, redukcją odporności i
wzrostem zachorowalności.
•
Człowiek musi wykazać dużą wolę bycia, gdyż wydolność organizmu znacząco obniża się wskutek zanikania
koordynacji między współdziałającymi ze sobą procesami. Korzyści z regularnej aktywności ruchowej są
widoczne nie tylko w postaci zmian fizjologicznych, ale także natury psychologicznej, socjologicznej czy
kulturowej..
•
Ważnymi zagadnieniami, z którym musi się borykać osoba starsza, są samotność i poczucie osamotnienia
•
Zła sytuacja materialna wielu osób ogranicza zaspakajanie potrzeb, zawęża kontakty interpersonalne, obniża
jakość życia.
•
Osobom w podeszłym wieku trudniej jest nadążać za postępem współczesności. Wobec szybkich przemian
czują się wyobcowani, zagubieni i bezradni.
•
Niewątpliwie ważnym zadaniem okresu starości i poprzedzającego ją etapu jest dbałość o własne zdrowie,
poddawanie się okresowej kontroli lekarskiej,czy badaniom przesiewowym.
•
udzielanie osobom w starszym wieku wielowymiarowo wsparcia, wsparcie zwiększa poczucie
bezpieczeństwa, zapewnia tożsamość jednostki, stymuluje do pożądanych działań
Długość życia i tempo starzenia się
Długość życia i tempo starzenia się
Proces starzenia się człowieka trudno jest
uogólniać- ma on wymiar wybitnie jednostkowy.
Zdaniem biologów, długość życia wykazuje duże
zróżnicowanie w wymiarze indywidualnym i
populacyjnym, a także pod względem płci .
Długość życia oraz tempo starzenia się zależą od
czynników genetycznych, stylu życia (rodzaju
diety i aktywności) i wpływów środowiskowych
(higiena, klimat). Wynika, że proces starzenia się
u mężczyzn na ogół przebiega szybciej. Średni
czas trwania życia w skali świata wynosi ponad
60 lat i jest bardzo zróżnicowany. Kobiety w
ujęciu globalnym żyją średnio 6 lat dłużej niż
mężczyźni, chociaż i w tym przypadku dostrzega
się znaczne różnice.
Długość życia w Polsce
Dwadzieścia lat temu mężczyźni w
Polsce mogli liczyć, że pożyją średnio do
66 roku życia, a Polki do 75. Dziś
mężczyźni żyją średnio do 72 roku,
a kobiety aż do 80 – wskazują dane
zebrane przez Światową Organizację
Zdrowia opublikowane w piśmie
medycznym „The Lancet”.
Choroby układu ruchu
Osteoporoza, choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa oraz reumatoidalne zapalenie stawów to najczęstsze
choroby układu ruchu nękające naszych seniorów. Osteoporoza występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Jest to przewlekła, metaboliczna choroba szkieletu charakteryzująca się zmniejszeniem ilości masy kostnej i
obniżoną wytrzymałością mechaniczną na obciążenia i urazy. Prowadzi do zwiększonego ryzyka złamań.
RZS, czyli reumatoidalne zapalenie stawów prowadzi do znacznych zniekształceń drobnych stawów rąk i nóg oraz
całych dłoni, których palce ulegają wykrzywieniu i przykurczeniu. Do głównych objawów RZS należą:
zniekształcenia i zesztywnienia symetrycznych stawów, stany podgorączkowe oraz bóle kostno-stawowe.
Choroby wzroku i głuchota starcza
Najczęstszą wadą wzroku
jest dalekowzroczność, która utrudnia czytanie i
widzenie z bliska. Nie jest groźną wadą. Wymaga
jedynie kontroli u okulisty i zapisaniu
odpowiednich szkieł korekcyjnych.
Znacznie poważniejszymi chorobami oczu
są zaćma, jaskra oraz zwyrodnienie plamki
żółtej. Zaćma polega na zmętnieniu soczewki i
jest główną przyczyną ślepoty na świecie.
Dlatego bardzo ważne jest jak najszybsze
wdrożenie leczenia, aby nie dopuścić do
zaawansowanego stadium choroby.
Choroby układu sercowo – naczyniowego
Postępująca, nieleczona miażdżyca może przyczynić się z
biegiem lat do wystąpienia poważnych chorób serca i
układu krążenia. Konsekwencją miażdżycy może
być zawał serca, choroba niedokrwienna
serca,chromanie przystankowe czy udar mózgu często
spotykany u ludzi w podeszłym wieku. Z wiekiem serce
staje się słabsze, mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca i
jego niewydolność.
Choroby układu nerwowego
Demencja starcza jest jedną z najczęstszych przyczyn utraty zdolności do samodzielnego życia. Chorzy z
zespołami otępiennymi wymagają codziennej opieki, pielęgnacji i dużego zaangażowania ze strony osób z
najbliższego ich otoczenia. Zespoły otępienne polegają na postępującym osłabieniu właściwości
poznawczych, którym towarzyszy rozległy zanik komórek mózgu. Przykładem postępującej, wyniszczającej
choroby otępiennej jest choroba Alzheimera
Upośledzenie funkcji poznawczych prowadzi do trudności wymowy, zaburzeń widzenia, myślenia i utraty
pamięci. W zaawansowanym stadium chory traci pamięć autobiograficzną, nie pamięta wielu aspektów z
życia swojego i swoich bliskich.
Jedna połowa ciała chorego ulega porażeniu, czego
konsekwencją jest utrata mowy lub jej utrudnienie.
Częstym schorzeniem neurologicznym jest
choroba Parkinsona, do objawów której należą:
wzmożone napięcie mięśniowe i sztywność mięśni,
drżenie spoczynkowe, tzw. maskowata twarz – brak
ruchów mimicznych, spowolnienie ruchowe oraz
zaburzenia odruchów podstawowych.
W ucieczce przed starością
Są wśród seniorów osoby, które znakomicie
wypełniają postulaty optymalnego starzenia się.
Odnajdując nowe pasje, zainteresowania, nie tracą
czasu, jaki pozostał, na „bylejakość” życia.
Akceptują siebie i zmiany, jakie w nich zachodzą
wraz z upływem lat. Odkrywają nowe możliwości
rozwojowe, angażując się np. w pracę w
organizacji i stowarzyszeń seniorskich, kluby
seniora, działalność wolontaryjną i inne praktyki.
Niektórzy, ratując się przed poczuciem społecznej
zbędności i odrzucenia, podejmują próby ocalenia
dotychczasowej aktywności, utrzymania
pełnionych ról społecznych, zawodowych,
rodzinnych, zatrzymania władzy i społecznego
znaczenia, z gniewem odwracając się od zmian
pędzącej rzeczywistości.
Niezależność
i autonomia
Czynniki
optymalnego
starzenia się
Integralność ego
Bezpiecze
-ństwo
finansowe
Wysoki
stopień
zadowolenia
z życia
Pozytywne
nastawienie
wobec
drugiego
człowieka
Pozytywne
relacje
interpersonalne
Samoakce
-ptacja
Zharmonizow
ana
osobowość
Dobrostan
psychiczny i
zdrowotny
Adaptacja
w
społeczeń
-stwie
Sposoby radzenia sobie z własną starością
To, czy bilans życiowy seniora będzie pozytywny czy też negatywny, zależy od wartości,
jakie wyznaje. Badania wskazują, że na pozytywny bilans mają wpływ takie wartości, jak:
dla kobiet – zdrowie, własne dzieci, własna rodzina oraz kontakty z krewnymi; dla
mężczyzn natomiast ‒ zdrowie, własna rodzina oraz dzieci, a także sprawność fizyczna
W celu łatwiejszego radzenia sobie z przypadłościami okresu starości, należy od najmłodszych
lat uczyć się :
Zdrowego stylu życia
Organizowania czasu
wolnego
Rozwoju swoich
zainteresowań
Czerpania wzorców
od swoich babć i
dziadków
Rozwój aktywności
fizycznych
Rozwój aktywności
intelektualnych
Realizacj
zainteresowań w
czasie wolnym
Podtrzymywanie
aktyności społecznej
Zapewnienie sobie
warunków
materialnych
Podtrzymanie
sprawności fizycznej
Wpływ starzenia na:
WŁOSY
MÓZG
Nie są żywe, choć mogą sprawiać takie
Zanik komórek nerwowych. Pień mózgu należy do tych, które tracą
wrażenie. Melanocyty nadające kolor
bardzo niewiele neuronów, ale już z leżącego w jego obrębie
przestają działać, a wtedy wychodzące z
miejsca sinawego około 65 roku życia ubywa ich prawie połowa (co
mieszków włosy stają się siwe.
może być przyczyną trudności z zasypianiem). Równie gwałtownie,
Wydajność mieszków słabnie,
podobniezłuszcza się
* naskórek
tyle że koło 60roku życia spada liczba komórek Purkinjego w
jak i produkowane przez nie *skóra
włosy, które
właściwa składa
się z włókien
kolagenowych
(które nadają
móżdżku
(skutkujące
upośledzeniem
funkcji motorycznych). W
zaczynają w końcu przypominać
elastyczność)
i
elastynowych
(dzięki
nim
jest
rozciągliwa).
Pierwsze
Zmiany ostrości widzenia postępujące wraz z wiekiem
międymózgowiu liczba komórek nie ulega istotnej zmianie.
meszek.
z
czasem
się
przerywają,
drugie
- kruszeją.
wykazują podobne ogólne tendencje u wszystkich ludzi.
Mająstraty
Dotkliwe
ponosi też kora mózgowa, mieści aż 70% ogółu
*
tkanka
podskórna
działa
jak
klej
spajający
skórę
z mięśniami.
Jest
one duży wpływ na dobór odpowiednich soczewek, neuronów
które
ośrodkowego
układu
nerwowego.
pokładem
komórek
tłuszczowych,
którego
grubość
- w miarę
powinny pasować do aktualnego
stanu wzroku.
Nie
jest czymśstarego
Kondycja
mózgu
jest lepsza,
niż wynikałoby to z
upływu
lat - maleje.
niezwykłym, że zmiany postępują
w różnym
tempieprocentowego
w każdym
bilansu strat, a to dzięki plastyczności mózgu.
Skóra
staje
się
cieńsza,
bardziej
sucha,
mniej elastyczna i
oku, wzrok w jednym oku może pogarszać się szybciej niż w
rozciągliwa, co widać po gęstniejącej siateczce zmarszczek.
drugim.
WZROK
SKÓRĘ
Aż do 50 roku życia siła
mięśni utrzymuje się na
niemal maksymalnym
poziomie. Znaczącego, bo
około 20% spadku
doświadczają 70-latkowie,
następna dekada ogranicza
ich możliwości o kolejne
20%. Prócz siły mięśnie
tracą także na szybkości.
Dzieje się tak, ponieważ
obecne w nich włókna
szybkokurczliwe
degenerują się i zanikają
znacznie szybciej niż
wolnokurczliwe. Miejsce po
włóknach mięśniowych
wypełnia się z początku
tkanką łączną, a potem
tłuszczem.
Po 40 roku życia zaczyna
spadać w kościach zawartość
minerałów (głównie wapnia)
stanowiąca pierwotnie 45% ich
objętości. Szczególnie
pokrzywdzone są kobiety, u
których co dekadę kości stają
się o 8 proc. lżejsze (wobec 3
proc. u mężczyzn) i dwukrotnie
szybciej się demineralizują. Po
80. odwapnione i kruche łamią
się jak stary, suchy patyk.
Zmiany, jakim ulegają już od 20
roku życia, są główną
przyczyną utraty sprawności
ruchowej starszych ludzi. W
ścięgnach i więzadłach ubywa
kolagenu i elastyny, tworzą się
za to twarde zwapnienia.
Czasem dochodzi też do
wysychania mazi stawowej.
Zmniejsza się częstość
uderzeń serca oraz ilość krwi
wyrzucanej podczas skurczu.
Przepychanie krwi przez
naczynia krwionośne staje
się coraz trudniejsze także ze
względu na rosnący opór
stawiany przez sztywniejące i
zwężające się z wiekiem
tętnice. Zastawki z czasem
coraz gorzej spełniają
swoje zadanie (stąd
żylaki). W efekcie nasze
tkanki dostają mniej tlenu
dostarczanego im przez
krew. To powoduje: słabsze
odżywienie nerwów, słabsze
pobudzenie mięśni, a w
końcu zanik włókien
mięśniowych.
Na to wszystko nakłada się
nadciśnienie.
Zmiany zachodzące u kobiet
można określić jako
rewolucyjne. Hormony płciowe
oddziałują na wszystkie tkanki
jej organizmu, a wiec ich utrata
wywołuje zmiany nie tylko w
narządach rozrodczych (utrata
wody i zanik tkanki tłuszczowej
powoduje zwiotczenie skóry
twarzy, piersi stają się obwisłe,
w talii na ramionach i udach
odkłada się tłuszcz).
Starzenie się męskich
narządów rozrodczych ma
mniej spektakularny przebieg,
przez co nawet w szóstej
dekadzie życia większość z nich
może płodzić dzieci.
Poza spadkiem wydzielania śliny i
osłabieniem perystaltyki jelit nie dochodzi
tam do żadnych dramatycznych zmian. Te,
które mają miejsce (zmiana składu soku
żołądkowego, liczby komórek wątroby,
czy ilości wydzielanych przez trzustkę
enzymów trawiących tłuszcze) są
kompensowane i nie wpływają na ogólną
sprawność układu pokarmowego.
Co innego nerki, których wymiary, a
zwłaszcza wydajność, znacznie się z
czasem zmniejszają. W rezultacie krew jest
coraz gorzej oczyszczana ze szkodliwych
związków. Zdolność filtracyjna nerek 90latka jest o połowę gorsze niż 20-l
„Starość posiada
te same apetyty,
co młodość,
tylko nie te same zęby.”
Starość (nie)radość
Dziękujemy za
uwagę
Pracę wykonała:
Marta Szewczak i Iga Świerzycka
Szkoła Promocji Zdrowia w
Siedlcach

similar documents