Document

Report
De Tijd van Regenten en vorsten
Paragraaf 3.1: GB
Elisabeth(45 jaar) sterft, Jacobus I verenigd Engeland
en Schotland tot GB. Puriteinen boos A.K. niet
Protestanter
Opvolger Karel I roept parlement 11 jaar niet bij
elkaar maar moet in 1640 wel omdat hij geld nodig
had
Karel I laat dochter trouwen met stadhouder Republiek
maar krijgt geen steun van de Republiek.
Er komt een burgeroorlog die gewonnen wordt door de
puritein Oliver Cromwell. In 1649 wordt de koning ter
dood veroordeeld door het parlement.
GB wordt een Republiek o.l.v. Cromwell.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.1: Frankrijk
Na de bloedbruiloft laat Hendrik III de radciale
Katholieke leiders vermoorden. Hij wordt zelf gedood
door een monnik.
Hendrik van Navarra volgt hem op als Hendrik IV
Hij is de eerste vorst uit het huis van Bourbon. Veel
katholieken erkennen zijn macht niet.
Fillips II wil zijn dochter Isabelle op de troon zetten. De
hertog van Parma valt Frankrijk binnen. Veel Franse
katholieken willen geen spaanse koning.
Hendrik IV wordt weer katholiek, Krijgt steun
Katholieken en maakt in 1598 een einde aan de
godsdienstoorlog door het Edict van Nantes: FR is
katholiek maar de hugenoten krijgen
godsdienstvrijheid en troepen in hun gebieden.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.1: Frankrijk
Hendrik IV wordt in 1610 door een radicale katholiek
vermoord.
Lodewijk XII is laat het regeren over aan kardinaal
Richelieu. Hij slaat een hugenotenopstand neer en
komt met een verbod op de privé-legers van de adel.
Tijdens de 30-jarige oorlog in Duitsland(1618-1648)
steunt hij de protestanten tegen Spanje.
Vanaf 1635 gaat Frankrijk zelf meevechten. Uiteindelijk
wordt Spanje verslagen.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.2
De ondergang van de Armada redt het protestantisme
in GB en de Republiek. Fillips II wilde de noordelijke
gewesten vanaf zee binnenvallen vanuit GB
Ook werden de troepen van de hertog van Parma
ingezet tegen Frankrijk. Ondertussen werd het leger
van de republiek o.l.v. prins Maurits steeds sterker.
Tussen 1588 en 1598 werden in het Noorden en
Oosten steeds meer steden veroverd.
In 1596 sloot de republiek het drievoudig verbond met
Frankrijk en GB tegen Spanje. De Republiek werd voor
het eerst door deze landen erkend.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.2
Spanje gaf de strijd niet op en sloot vrede met GB en
FRA. Het heroverde gebied op de Republiek maar Fillips
II kreeg geldproblemen en sloot in 1609 het twaalfjarig
bestand met de Republiek.
De Republiek was een statenbond. De staten Generaal
nam beslissingen over Buitenlandse politiek,
belastingen en defensie.
De stadhouder was bevelhebber van leger en vloot en
benoemde de regenten. Het gewest Holland was
veruit het machtigst. Zij hadden een
raadspensionaris ofwel landsadvocaat. Deze was in
de praktijk de regeringsleider van het gewest Holland.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.3
Tijdens het Twaalfjarige Bestand kwam het bijna tot
een burgeroorlog tussen van
Oldenbarneveld(raadspensionaris) en
Maurits(stadhouder) over een geloofskwestie.
Holland vond dat de SG zich niet mocht bemoeien met
het geloof omdat elk gewest soeverein was. De andere
gewesten wilden een nationale
Synode(kerkvergadering) die een uitspraak zou doen
over dit conflict. Holland kwam met de scherpe
resolutie: steden mochten zelf troepen inhuren die
allen Holland moesten gehoorzamen en niet Maurits.
In 1618 liet Maurits Oldenbarneveldt vermoorden. Een
burgeroorlog was voorkomen.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.3
Tijdens de Synode van Dordrecht werden de
denkbeelden van Arminius vals verklaard. De
Arminianen werden uit de stadsbesturen gezet.
In 1621 begon de oorlog met Spanje opnieuw. De
strijd verliep slecht. Toen nam Frederik Hendrik in 1625
het bevel over. Hij veroverde veel gebied en
steden(stedenbedwinger). In 1635 kreeg Spanje weer
oorlog met Frankrijk. Dit kon het niet meer aan. De
schatkist was leeg. In 1648 sloot Spanje vrede met de
Republiek; de zogenaamde Vrede van Münster. De
Republiek was nu definitief zelfstandig en losgemaakt
van het Duitse Rijk. Ook mocht het veroverde gebieden
in het zuiden houden(Generaliteitslanden)
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 3.4: de Gouden Eeuw(17e)
Amsterdam werd het centrum van het
handelskapitalisme: wisselbank en beurs
Ondernemers en regenten hadden nauwe contacten:
hierdoor werden beslissingen snel genomen. Voorbeeld
hiervan was de oprichting van de publiekprivate VOC
De VOC was voor Mare liberum.
In 1621 werd de WIC opgericht. Deed aan
driehoekshandel en kaapvaart.
In 1596 sloot de republiek het drievoudig verbond met
Frankrijk en GB tegen Spanje. De Republiek werd voor
het eerst door deze landen erkend.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.1: de Opkomst van Engeland en Frankrijk
1643 Lodewijk XIV aan de macht in FR. FR wordt een
Absolute Monarchie. Het centrale bestuur werd
versterkt. Dit bracht rust en vrede.
FR voerde mercantilistische maatregelen in(hoge
invoerrechten en subsidies voor eigen bedrijven) om
het leger te kunnen betalen.
Het katholicisme werd staatsgodsdienst. In 1685
werd het Edict van Nantes ingetrokken. De
hugenoten vluchtten naar het buitenland.
Edelen moesten aan het hof in Versailles komen
wonen. Zo kon Lodewijk XIV ze goed in de gaten
houden.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.1: De opkomst van Engeland en Frankrijk
Cromwell sloeg opstanden in Schotland en Ierland
neer. In 1653 stuurde hij het parlement naar huis. Hij
werd dictator en noemde zich Lord
Protector.Cromwell wilde van GB een Puriteins land
maken.
In 1658 stierf Cromwell. De zoon van de koning ging
regeren als Karel II. Hij was familie van Lodewijk XIV
en dus pro-Frans. Hij wilde net zoveel macht. Dit lukte
niet omdat het parlement niet instemde met
belastingen.
In 1670 sloot Karel II een geheim verdrag met
Frankrijk om de Republiek aan te vallen. De Fransen
zouden het Britse leger en vloot betalen. Het Britse
parlement wist van niets.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.2:
Het eerste stadhouderloze tijdperk 1650-1672
Conflict Holland en stadhouder Willem II(wil sterk
leger). Toen hij overleed benoemden de gewesten geen
nieuwe stadhouder.
De Republiek werd vanaf nu bestuurd door de
regenten(lokaal) en Raadspensionaris Johan de
Witt. De regenten vielen uiteen in de staatsgezinden
en de oranjegezinden.
Staatsgezinden olv de Witt: oorlog voeren is duur,
Leiders kiezen op basis van kwaliteiten, erfelijk =
bedreiging vrijheid. Gewesten soeverein.
Oranjegezinden: soevereiniteit beperken. Willem
III(Oranje) moest leger en vloot leiden. Volk stond aan
hun kant maar had niks te zeggen.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.2:
Het eerste stadhouderloze tijdperk 1650-1672
De republiek was tolerant. Er was gewetensvrijheid.
Vervolging en censuur kwamen niet voor. Amsterdam
werd de bakermat van de verlichting(Descartes,
Spinoza)
Buitenlandse politiek was gericht op de belangen van
het gewest Holland: de vloot werd versterkt om de
internationale handel en de zeegewesten te
beschermen. Landleger werd verwaarloosd. De Witt
probeerde GB en Frankrijk tegen elkaar uit te spelen.
In 1622 sloot hij een verdrag met FR tegen GB.
GB bedreigde de handelspositie van de Republiek. In
1651 kwam het met “De Akte van Navigatie”: NL
schepen mochten niet langer goederen transporteren
naar GB.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.2:
Het eerste stadhouderloze tijdperk 1650-1672
In 1652 vindt de eerste handelsoorlog oftwel de Eerste
Engelse Zeeoorlog plaats. Beide zijden leiden veel
verliezen. In 1654 stopt de strijd.
In 1665 breekt de Tweede Engelse Zeeoorlog uit. De
Engelsen veroveren Nieuw Amsterdam maar de
Republiek vernietigt in 1667 de Engelse vloot bij
Chattam. In 1667 werd vrede gesloten. N.A. werd
geruild voor Suriname en GB steunde de republiek
tegen FR in de Spaanse Nederlanden.
In het rampjaar 1672 werd de republiek aangevallen
door Keulen, Münster, FR, GB. Het landleger kon niet
standhouden. Holland verschool zich achter de
Hollandse waterlinie.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.3: Stadhouder-koning Willem III
De Witt kreeg de schuld van het rampjaar en werd
vermoord. Willem III werd stadhouder van Holland
en Zeeland. Hij sloot een bondgenootschap met
denemarken, Oostenrijk en Pruisen.
Lodewijk XIV moest hierdoor een deel van zijn
troepen weghalen. In 1674 wist Willem III de
Fransen te verjagen. Vanaf nu benoemde hij de
regenten. Toch bleef de soevereiniteit in handen van
de staten
Frankrijk bleef de grote vijand. Willem III vocht in
verschillende coalitieoorlogen tegen dit land. Hij
trouwde met zijn nicht Mary Stuart en kreeg zo GB aan
zijn kant.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.3: Stadhouder-koning Willem III
In 1685 maakt Lodewijk XIV een einde aan de rechten
van de hugenoten. In GB komt de katholieke Jacobus
II aan de macht. Het protestantse parlement vraagt
Willem III om hulp
In 1688 landden NL troepen in GB. Mary en Willem III
komen op de troon. De rechten van het parlement
worden gegarandeerd(Bill of Rights). Hiermee is de
Glorious Revolution afgerond. NL en GB worden
verenigd in een persoonlijke unie(coalitie) die
samen met Spanje en Oostenrijk tegen FR vocht.
In 1697 leek deze oorlog gewonnen maar in 1701 brak
opnieuw oorlog uit. Er werd vooral gevochten in de
Zuidelijke Nederlanden. In 1713 werd het vrede.
Franse hegemonie was voorkomen.
De Tijd van Regenten en Vorsten
Paragraaf 4.4: het einde van de Gouden Eeuw
De Nederlandse economie kreeg steeds meer last van
de mercantilistische maatregelen van GB en
Frankrijk. De economie kwam in een neerwaartse
spiraal terecht.
Ook had de Republiek door de vele oorlogen veel
schulden. De belastingen gingen voortdurend omhoog.
Dit was slecht voor de economie. Ook hier was sprake
van een neerwaartse spiraal.
Van 1702 tot 1747 was er sprake van het Tweede
Stadhouderloze Tijdperk. De regenten, nu een
gesloten klasse, wisten deze problemen niet op te
lossen. In 1715 was de Republiek failliet. Regenten
profiteerden van de schulden(obligaties) Er kwam een
nieuwe stadhouder maar dit hielp niet. In 1780 verloor
de Republiek een oorlog van GB. In 1795 bezette FR
ons land

similar documents