Krachtige leeromgevingen voor de ontwikkeling van

Report
KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN VOOR
ONTWIKKELING VAN TAALVAARDIGHEID
Vakmanschap is meesterschap
November 2011
Nora Bogaert
Verschillen aan de startmeet, zelfde eindmeet
te halen einddoelen bij
'afstuderen' in bepaald niveau
 leeftijd
 sociale achtergrond
 kennis van de (westerse) wereld
 schoolse voorkennis
 moedertaal e.a.
 aanleg en interesses / motivatie
Vier mogelijke rollen
participant aan
verdere opleiding
participant aan
beroepsleven
participant aan
maatschappelijk
gebeuren
participant aan
het sociale leven
Vier mogelijke rollen en vier taalcompetenties
participant aan
verdere opleiding
cognitiefacademische
taalcompetenties
participant aan
maatschappelijk
gebeuren
taalcompetenties
voor formeel
verkeer
participant aan
beroepsleven
professionele
taalcompetenties
participant aan
het sociale leven
taalcompetenties
voor informeel
verkeer
Hoe realiseren we de gestelde doelen met
alle leerders?
Krachtige leeromgevingen voor het
ontwikkelen van taal
Wat roept de term ‘krachtige leeromgeving’
bij je op?
Twee visies op taalonderwijs
 ‘huis’
onderdeel per onderdeel aanreiken en aanleren hoe die
te combineren
 ‘boom’
de verschillende componenten organisch laten groeien
door voldoende licht, lucht, water en mest te geven
Welk van de metaforen is van toepassing op de aanpak
die zo dadelijk wordt uitgetekend?
... en een bijbehorende visie op taalvaardigheid
taalvaardigheid =
vermogen om effectief te
kunnen communiceren
taalvaardigheid =
'de regels beheersen, het
taalsysteem foutloos
toepassen’
Experiment
Alcobaça
1
A cozinha monumental é atravessada por um
braço do rio Alcôa e tem uma enorme
chaminé, onde se preparavam seis ou sete
vacas ao mesmo tempo.
2
Is Alcobaça een geschikte stop? Vindt elk lid van
het gezelschap er zijn gading?
Waardoor was het mogelijk betekenis te geven
aan de onbekende woorden?
Condities voor 'organische groei'
 je komt terecht in situaties waarin het gebruiken van die taal
nodig is om te kunnen doen wat je wil of moet doen
 je kan zelf betekenis geven aan het taalaanbod (woorden,
zinnen die je krijgt te horen/zien) vanuit de situatie waarin
het taalaanbod is ingebed en/of vanuit al aanwezige kennis
 iemand helpt je betekenis geven
 je krijgt veel kansen om zelf die nieuwe stukjes taal, met
vallen en opstaan, uit te proberen t.a.v. (een) gesprekspartner(s) die reageert op wat je zegt of schrijft (= feedback)
 het reflecteren over taal (woordbetekenis en vormen &
regels expliciteren, beschouwing) komt pas na voldoende
aantal situaties van aanbod en productie
Huis of boom?
‘onderzoeksevidentie’
CREDE-onderzoek
Center for Research on Education, Diversity and Excellence (VS)
vergelijkend onderzoek van aanpakken die tot succesvol leren
hebben geleid (bij risicogroepen én andere leerders!)
Wat hebben ze gemeen?
 boeiende taken met hoog leerpotentieel
 een positief klasklimaat
 interactie en samenwerking tussen leerkracht en
leerlingen en tussen leerlingen onderling
 leerlingen komen veel aan het woord en lezen/schrijven
vaak, steeds in functie van zinvol en motiverend doel
 de leerkracht faciliteert en stimuleert het samenwerken
van leerlingen, ‘assisteert’ hun doen of denken en geeft
constructieve feedback op hun producten
krachtige praktijken - 1
Ontwikkel de taalvaardigheid van je leerders door
voortdurend situaties te scheppen waarin ze actief
taal moeten gebruiken, al luisterend, sprekend,
lezend, schrijvend.
in communicatie, met vallen en opstaan,
 betekenis geven aan woorden en vormen
 deze woorden en vormen uitproberen/actief
produceren
Het nadenken over taal (betekenissen, vormsystemen
en regels achterhalen en expliciteren) is pas aan de orde
na stukje spontane verwerving.
krachtige praktijken - 2
Breng de leerders aan het luisteren, spreken, lezen,
schrijven door hen daartoe een sterk motief te
geven.
 'functionaliteit': luisteren, spreken, lezen en schrijven
 staan ten dienste van een aantrekkelijk doel een
prikkelende vraag, een intrigerende
probleemstelling, een aantrekkelijke doeactiviteit en
 zijn onontbeerlijk voor het realiseren ervan.
 'tastbaar eindproduct': een voorwerp, een
handeling, de oplossing voor een vraag of probleem,
een keuze of beslissing, ....
krachtige praktijken - 3
Maak de taken inhoudelijk interessant doordat ze de
leerders relevante kennis van de wereld aanreiken en
voor hen relevante taal bevatten.
krachtige praktijken - 4
Stem de taken af op de taalleerbehoeften van de
leerders
 Hou voortdurend voor ogen wat de leerders aan het eind
van hun opleiding aan taalcompetenties in huis moeten
hebben om hun 'rollen' te kunnen opnemen.
Zorg er dus voor dat de taken voor alle leerders
voldoende grensverleggend zijn.
 Maar hou bij de keuze van je taken ook voldoende
rekening met het ‘niveau’ van de leerders.
Wat voor taken kunnen ze al aan en welke zijn voorlopig
nog te hoog gegrepen?
krachtige praktijken - 5
Groepeer taken in thematische op projectmatige
gehelen die inhoudelijk samenhangen
 verhoging van kans op herhaald aanbod van bepaalde
taalelementen (woorden, uitdrukkingen, vormen,
zinspatronen, tekststructuren)
werkt verwerving ervan in de hand
 geleidelijke inwijding in een bepaalde 'wereld'
leerders kunnen binnen de steeds bekendere
context gaandeweg moeilijkere opdrachten aan
krachtige praktijken - 6
Zorg binnen de thema’s en over de thema’s heen voor
een stijgende lijn in complexiteit.
complexiteit van taken
Opdracht: in viertallen
 taken verdelen, doornemen en in volgorde leggen
'van minder naar meer complex'
 welke criteria hebben jullie gebruikt? Op 'spin'
noteren.
 handout raadplegen
gepaste taken voor de beginfase
 Concrete doe-activiteiten
 Hier-en-nu context
 Receptieve taken die rijk taalaanbod door docent
toelaten
 Niet-verbale communicatie; productief taalgebruik
mogelijk, maar niet vereist
gepaste taken voor meer gevorderden
 Informatieverwerving
 Daar-en-toen onderwerpen
 Abstractere onderwerpen
 Productieve taken
krachtige praktijken - 7
Voorzie de nodige hulpmiddelen om zelfstandige
uitvoering van de taak te bevorderen:
voorstructurerende werkbladen, focussende vragen,
schrijfkaders.
krachtige praktijken - 8
Laat de leerders samenwerken voor de uitvoering van
de opdracht. Werk bij voorkeur met (kleine)
heterogene groepen.
 gelegenheid tot wederzijdse ondersteuning voor het geven van
betekenis aan nieuwe taal en voor aanpak van de opdracht
 verhoging van talig rendement van de taak doordat veel interactie
op gang komt
 veel kansen om mee te luisteren, problemen op het spoor te komen
en er gericht op in te spelen
 verhoging van kansen op succesvolle uitvoering, met positieve
effecten op zelfvertrouwen en competentiegevoel
 aanleiding tot natuurlijke differentiatie: leerders met grotere
vaardigheid kunnen een trekkende functie vervullen waardoor
leerpotentieel van taak en leereffect voor hen verhoogt
interactie in goede banen leiden
 Onderlinge communicatie moet noodzaak zijn om
opdracht tot goed einde te brengen
 Heterogene groepssamenstelling
 'Dwingende' organisatievormen
zie bijvoorbeeld www.steunpuntgok.be, op secundair
naar lesmateriaal - klikken op Interactieve
werkvormen
 Sterke vorm: verdeelde informatie
Elke leerling heeft een deeltje van de informatie
(afbeeldingen, stukken tekst, specifieke informatie,
deelopdrachten, …) die nodig is om de opdracht op te
lossen: uitwisseling is noodzakelijk.
 Goed plannen en structureren
krachtige praktijken - 9
Geef ondersteuning tijdens uitvoeren van de taak.
 struikelblokken bij voorbaat detecteren
 leerders actief observeren - aanmoedigen en vertrouwen
geven
 'vraaggestuurd' hulp bieden
1. op ‘vraag’ van de leerlingen: als ze vastlopen of
problemen signaleren: bv. woordbetekenis
2. oplossingen/antwoorden doen ontdekken door vragen te
stellen, en niet door zelf oplossingen/antwoorden te
bieden
 het denken activeren
 de aandacht focussen op wat essentieel is
 indien nodig het denken druppelsgewijs voeden
Waarover twijfelen jullie?/ Wat is het probleem?
probleem beschrijven
Jullie weten niet wat deze zin betekent: ‘Het gewrichtssmeer voorkomt
slijtage’? En waar zit dan precies het probleem? ('slijtage')
probleemsituatie helder
krijgen
Wat kan je doen om de betekenis van slijtage te weten te komen?
uitnodigen om gericht te
denken
Kan je iets vinden in de tekst dat jullie helpt … ?
te onderzoeken
oplossingen aanreiken
 Lees even door/ Kijk even terug. Vinden jullie geen aanwijzing over
…?
 Kijk eens naar de afbeelding bij die paragraaf. Helpt die jullie niet
voort om de betekenis te vinden?
 Welke titel staat boven die alinea? Geeft die geen aanwijzing over
wat met die zin bedoeld wordt?
 Herken je geen ander woord in slijtage?
afhankelijk van het
probleem een
oplossingswijze
aangeven
Die afbeelding: wat zie je daarop? Waar zit het gewrichtssmeer
precies?
focussen op cruciale
gegevens voor oplossing
Kijk, als het smeer tussen kop en kom zit, wrijven die dan over elkaar?
Wat zou er gebeuren als dat wel zo was?
‘voordoen’
Als je broekspijp voortdurend tegen je schoen wrijft, wat gebeurt er
dan? Als kop en kom voortdurend tegen elkaar wrijven, wat gebeurt er
dan? Het smeer zorgt er dus voor dat … . Het zorgt er dus voor dat
kop en kom niet …? M.a.w. het voorkomt …
zelf oplossen
krachtige praktijken - 10
Breng na de taak/reeks taken een gezamenlijke
reflectie op gang:
 terugblikken op taak
 uitkomst/product presenteren en toelichten
 hoe tot product gekomen?
 ‘lering’ laten verwoorden: wat voor nieuws heb je hieruit
geleerd (talige aspecten - kennis van de wereld strategieën voor oplossen van (taal)problemen)?
 het onbewust geleerde op een ‘hoger’ niveau (laten)
brengen: 'noticing', klaarmaken voor transfer naar
andere situatie(s), verankering
 (initiatieven tot verdere verankering)
krachtige praktijken - 11
Schep een veilig en positief leerklimaat
 Vat taken niet op als een klassieke ‘oefening’, waarbij de
leerder moet bewijzen dat hij een bepaalde regel of strategie
weet toe te passen of bepaalde kenniselementen kan
produceren. Beschouw ze eerder als een
experimenteerruimte, als een stap naar verdere ontwikkeling
waarin nog fouten mogen worden gemaakt.
 Ga ervan uit dat taken ook leerwinst opleveren bij niet
succesvolle uitvoering .
 Hanteer positieve verwachtingspatronen.
 Schep ruimte voor leren volgens eigen tempo: (1) niet
iedereen moet hetzelfde leren op hetzelfde moment en (2)
niet alles wat uit een taak te leren valt moet op het moment
van uitvoeren worden geleerd.
akkoord of niet akkoord?
 Ook met absolute beginners kan je vanaf dag 1 op
'taakgerichte' wijze aan de slag.
 Taken dienen heel gericht geconstrueerd te worden,
in functie van de ‘bagage’ die de leerders
meebrengen.
 Taken die aan een beginnersgroep worden
voorgelegd moeten van in het begin gericht zijn op
de vooropgestelde einddoelen.
 In de 'boom'-aanpak is te weinig systematische
aandacht voor het leren van nieuwe woorden.
De krachtige leeromgeving samengevat
De krachtige leeromgeving samengevat
positieve, veilige
en rijke omgeving
ondersteuning
door interactie
betekenisvolle
taken
Taken-wijzer
 Relevant:
 gericht op gestelde doelen
 relevant taalaanbod – relevante taal-output
 Motiverend:
 ten dienste van een relevant doel
 inspelend op interesse, leefwereld,
nieuwsgierigheid
 grensverleggend maar haalbaar
 met tastbaar eindproduct
 Activerend en interactie vereisend
Een docentenwijzer?
Zet de 11 krachtige praktijken op een rijtje en je hebt
er een!
terugblik op beginopdracht
vragen, twijfels, bekommernissen?
[email protected]

similar documents