Wybrane zagadnienia i problemy związane z procedurą zawierania

Report
Wybrane zagadnienia i problemy
związane z procedurą zawierania
umów międzynarodowych i
wiązania się nimi
Jakub Bennewicz
Rządowe Centrum Legislacji
14-15 maja 2013
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Dwie płaszczyzny
rozpatrywania
kwestii zawierania
umów
międzynarodowych
i wiązania się nimi
płaszczyzna prawa
krajowego
poszczególnych
państw
płaszczyzna prawa
międzynarodowego
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Definicja umowy międzynarodowej w prawie
międzynarodowym
Międzynarodowe porozumienie między państwami, zawarte
w
formie
pisemnej
i
regulowane
przez
prawo
międzynarodowe, niezależnie od tego, czy jest ujęte
w jednym dokumencie, czy w dwóch lub więcej
dokumentach, i bez względu na jego szczególną nazwę.
Art. 2 ust. 1 lit. a Konwencji Wiedeńskiej o prawie
traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r.
(Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Definicja umowy międzynarodowej w polskim
prawie krajowym
Porozumienie między Rzecząpospolitą Polską a innym podmiotem
lub podmiotami prawa międzynarodowego, regulowane przez
prawo międzynarodowe, niezależnie od tego, czy jest ujęte w
jednym dokumencie czy w większej liczbie dokumentów, bez
względu na jego nazwę oraz bez względu na to, czy jest zawierane
w imieniu państwa, rządu czy ministra kierującego działem
administracji rządowej właściwego do spraw, których dotyczy
umowa międzynarodowa.
Art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach
międzynarodowych (Dz. U. Nr 39, poz. 443, z późn. zm.).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Ujęcie podmiotowe
Konwencja wiedeńska
Tylko państwa
Ustawa z dnia 14 kwietnia
2000 r. o umowach
międzynarodowych
Rzeczpospolita Polska (jako państwo
albo w imieniu Rządu lub ministra
kierującego działem administracji
rządowej właściwego do spraw,
których dana umowa dotyczy)
Państwa lub inne podmioty prawa
międzynarodowego
M. in. niektóre suwerenne podmioty bezterytorialne, takie jak
Stolica Apostolska, Suwerenny Zakon Kawalerów Maltańskich,
powstańcy, strony walczące oraz organizacje narodów
walczących o wyzwolenie, o ile zostały one uznane na forum
międzynarodowym.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Forma
pisemna
Dowolna
liczba
dokumentów
dołączonych
do umowy
(aneksów,
deklaracji,
załączników,
itp.)
Ujęcie
przedmiotowe
Dowolna nazwa („umowa”,
„porozumienie”, „traktat”,
„pakt”, „konwencja”, „karta”,
itd.)
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Osadzenie
materii w
prawie
międzynaro
dowym
Przykłady wątpliwości co do spełnienia kryterium
podmiotowego I
Projekt Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Prezydencją
Wspólnoty Demokracji w sprawie Stałego Sekretariatu
Wspólnoty Demokracji
status prawnomiędzynarodowy Wspólnoty Demokracji
(„międzyrządowa koalicja państw”, „platforma wymiany
doświadczeń i konsultacji”):
 powstała na mocy Deklaracji Warszawskiej z 27 czerwca
2000 r., która ma charakter apelu, manifestu,
 brak samodzielnych, niezależnych od państw organów,
 brak stałego grona członków.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Przykłady wątpliwości co do spełnienia kryterium
podmiotowego II
Umowa Finansowa między Europejskim Bankiem
Inwestycyjnym a Rzecząpospolitą Polską, zawarta dnia
26 maja 2009 r. – „Obwodnica Warszawy Projekt TEN”
oparcie regulacji zawartych w Umowie o przepisy
wewnętrzne
prawa
Wielkiego
Księstwa
Luksemburga (brak osadzenia materii wyłącznie w
prawie międzynarodowym).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Konstytucja
Rzeczypospolitej
Polskiej
Ustawa z dnia 14
kwietnia 2000 r. o
umowach
międzynarodowych
(Dz. U. Nr 39, poz.
443, z późn. zm.)
Polskie regulacje
krajowe
Rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 28
sierpnia 2000 r. w
sprawie wykonania
niektórych przepisów
ustawy o umowach
międzynarodowych
(Dz. U. Nr 79, poz. 891)
Inne (m.in. ustawa z dnia 7 października 1997 r. o języku polskim,
uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej,
ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych oraz niektórych innych aktów prawnych)
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Regulaminu
pracy Rady
Ministrów
Do umów
międzynaro
dowych nie
stosuje się
Zasad techniki
prawodawczej
Ustawa z dnia 20 lipca
2000 r. o ogłaszaniu
aktów normatywnych
oraz niektórych innych
aktów prawnych (Dz. U. z
2011 r. Nr 197, poz.
1172, z późn. zm.) –
stosowana w
ograniczonym zakresie
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Niedociągnięcia
proceduralne
Jedno rozporządzenie
wydane na podstawie
pięciu przepisów
upoważniających
zawartych w ustawie
Brak przepisów
dotyczących budowy
umowy
międzynarodowej
Podstawowe
wady
obowiązujących
regulacji
Nieuregulowany
status instrumentów
„prawa miękkiego”
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Brak wskazówek
dotyczących
redagowania
przepisów umów
Brak regulacji
dotyczących
instytucji
zastrzeżeń oraz
sprzeciwów do
zastrzeżeń
Instrumenty „prawa miękkiego” I
• „Umowy dżentelmeńskie”, luźne deklaracje intencji;
• nie kreują praw ani obowiązków w prawie międzynarodowym;
• brak sformalizowanej procedury zawierania;
• brak obowiązku publikacji oraz rejestracji;
• brak możliwości dochodzenia przewidzianych w nich praw na gruncie
prawnomiędzynarodowym;
• różne tytuły (często tzw. „memoranda o porozumieniu”);
• przynajmniej jedna ze stron zawierająca takie porozumienie powinna być
podmiotem prawa międzynarodowego;
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Instrumenty „prawa miękkiego” II
• często zawierane pod auspicjami i w ramach struktur organizacji
międzynarodowych (traktatem międzynarodowym w rozumieniu
Konwencji pozostaje umowa statuująca daną organizację, a porozumienia
uszczegóławiające zasady współpracy pozostają „prawem miękkim”);
• niejasny status prawny w polskim systemie prawa
nie można ich zaliczyć ani do źródeł powszechnie obowiązującego
prawa, ani do źródeł prawa wewnętrznego;
• sposób postępowania w Polsce:
wykonywanie poszczególnych czynności związanych z
ich zawarciem odpowiednio na podstawie przepisów
ustawy o umowach międzynarodowych (podstawą
prawną uchwał Rady Ministrów art. 146 ust. 4 pkt 9 i
10 Konstytucji),
pominięcie wszelkiej sformalizowanej procedury
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Instrumenty „prawa miękkiego” III
• działanie ministrów lub centralnych organów administracji w
zakresie zawierania instrumentów „prawa miękkiego”
powinno być dokonywane przynajmniej pod kontrolą Rady
Ministrów;
• korzyści: łatwość i szybkość zawierania, brak szczególnych
wymogów wprowadzenia w życie, możliwość
natychmiastowego stosowania, łatwość dokonywania zmian i
wypowiadania.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zawarcie umowy międzynarodowej I
Art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach
międzynarodowych:
Zawarcie umowy międzynarodowej obejmuje:
1) rozpoczęcie i prowadzenie negocjacji;
2) przyjęcie tekstu umowy;
3) wyrażenie zgody na podpisanie umowy;
4) podpisanie umowy (albo jej zawarcie w inny sposób), jeżeli
jego skutkiem nie jest związanie Rzeczypospolitej Polskiej
umową międzynarodową.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zawarcie umowy międzynarodowej II
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Rozpoczęcie
procesu
zawierania
przez
Rzeczpospolitą
Polską umowy
międzynarodo
wej
Z inicjatywą wychodzi strona polska, która
opracowuje projekt umowy i przedstawia go
drugiej stronie/stronom
Podstawą negocjacji ma stać się obcy projekt
umowy, który został przedstawiony stronie
polskiej
Polska przystępuje do zawartej już umowy
(najczęściej wielostronnej), w tym takiej, która została
przyjęta przez organ/organy organizacji
międzynarodowej albo wynegocjowana podczas
konferencji dyplomatycznej
Polska, jako państwo członkowskie Unii
Europejskiej, uczestniczy w procesie zawarcia
przez Unię Europejską tzw. „umowy
mieszanej”
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Instrukcja negocjacyjna I
W instrukcji negocjacyjnej wyznacza się organ właściwy do
prowadzenia negocjacji oraz zakres upoważnienia do
prowadzenia negocjacji dla tego organu. Zakres ten określają
zawarte w instrukcji wytyczne:
o charakterze
wiążącym
o charakterze
zaleceń
co do rangi
umowy
międzynarod
owej
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
co do trybu
związania
Rzeczypospoli
tej Polskiej
umową
Instrukcja negocjacyjna II
Problemy:
1)
czy wytyczne co do rangi umowy międzynarodowej i co do trybu
związania się umową mają charakter wiążący czy są zaleceniami?
Jeżeli z instrukcji wynika, że umowa ma zostać ratyfikowana przez
Rzeczpospolitą Polską, organ prowadzący negocjacje nie może w ich
toku zgodzić się na wejście umowy w życie w dniu jej podpisania.
Jeżeli w instrukcji negocjacyjnej umowie została nadana ranga umowy
rządowej, ranga ta nie może zostać w toku negocjacji zmieniona w taki
sposób, aby umowę zawarł kierownik organu administracji rządowej
(chyba że uzyska pełnomocnictwo);
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Instrukcja negocjacyjna III
2) ogólnikowe formułowanie wytycznych – zwłaszcza
o charakterze zaleceń:
„Zaleca się” wynegocjowane umowy.
„Stworzenie dogodnych ram współpracy”,
„negocjowanie w oparciu o dotychczasowe
przyjazne doświadczenia”, itp.
Zobowiązywanie do uzgodnienia umowy w zgodzie
z polskim porządkiem prawnym oraz
zobowiązaniami międzynarodowymi .
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Problem uzgadniania projektu wniosku o udzielenie
przez Radę Ministrów zgody na podpisanie I
Organ wnioskujący o udzielenie przez
Prezesa Rady Ministrów zgody na
rozpoczęcie negocjacji proponuje skład
polskiej delegacji
Zwyczajowo nie wyznacza się Rządowego Centrum Legislacji (nie
uczestniczy w uzgadnianiu projektu pod względem
merytorycznym, a jedynie pod względem formalno-prawnym i
legislacyjnym)
RCL zapewnia obsługę prawną RM poprzez opracowywanie
stanowisk prawno-legislacyjnych do rządowych projektów
aktów prawnych innych niż określone w pkt 1 oraz do projektów
założeń projektów ustaw (Art. 14c pkt 2 ustawy z dnia 8 sierpnia
1996 r. o Radzie Ministrów)
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Problem uzgadniania projektu wniosku o udzielenie
przez Radę Ministrów zgody na podpisanie II
RCL nie mogąc oddziaływać na treść
umowy międzynarodowej w toku
negocjacji, odpowiada jednak za jej
formalno-prawną i legislacyjną poprawność
na etapie opiniowania wniosku o udzielenie
zgody na podpisanie tej umowy
Odmowa uwzględniania uwag RCL na
etapie uzgadniania projektu wniosku o
wyrażenie przez RM zgody na
podpisanie umowy (konieczność
ponownego otwarcia negocjacji, już po
przyjęciu ostatecznego tekstu umowy)
Kontrola formalno-prawna ze strony
RCL okazuje się mało efektywna
Pomysł: wprowadzenie obowiązku
uzyskania akceptacji (pod względem
formalno-prawnym) wynegocjowanego
brzmienia umowy międzynarodowej ze
strony Prezesa Rządowego Centrum
Legislacji przed jej parafowaniem
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Związanie się umową międzynarodową I
Art. 2 pkt ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych:
Związanie Rzeczypospolitej Polskiej umową międzynarodową obejmuje wszelkie
czynności przewidziane w prawie międzynarodowym, a w szczególności w Konwencji
wiedeńskiej o prawie traktatów, w wyniku których Rzeczpospolita Polska staje się
stroną tej umowy.
Jedynie w przypadku, gdy traktat zostaje zawarty w trybie prostym,
Rzeczpospolita Polska wiąże się nim, a więc nabiera on mocy obowiązującej z
chwilą jego zawarcia.
W pozostałych przypadkach do związania się umową międzynarodową niezbędne
jest zastosowanie trybu złożonego, a więc przeprowadzenia już po zawarciu
takiej umowy dodatkowej procedury zmierzającej do nadania jej mocy
obowiązującej.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Związanie się umową międzynarodową II
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Ratyfikacja
• Dokonuje jej wyłącznie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
• Jako akt urzędowy Prezydenta, wymaga dla swojej ważności
podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty).
• Umowa ratyfikowana stanowi część krajowego porządku
prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej
stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Umowy międzynarodowe, o których
mowa w art. 89 ust. 1 Konstytucji
Umowy międzynarodowe, o których
mowa w art. 90 ust. 1 Konstytucji
Ratyfikacja
Akty prawne Unii Europejskiej, o których
mowa w art. 48 ust. 6 TUE oraz art. 25,
art. 218 ust. 8 akapit drugi zdanie drugie,
art. 223 ust. 1, art. 262 i art. 311 akapit
trzeci TFUE
Inne umowy międzynarodowe, które
przewidują wymóg ratyfikacji albo ją
dopuszczają, a szczególne okoliczności to
uzasadniają.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Umowy dotyczące:
„Duża” ratyfikacja
• pokoju, sojuszy, układów politycznych
lub układów wojskowych,
• wolności, praw lub obowiązków
obywatelskich określonych w
Konstytucji,
• członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w
organizacji międzynarodowej,
• znacznego obciążenia państwa pod
względem finansowym,
• spraw uregulowanych w ustawie lub w
których Konstytucja wymaga ustawy,
• przekazania organizacji
międzynarodowej lub organowi
międzynarodowemu kompetencji
organów władzy państwowej w
niektórych sprawach (w odrębnej
procedurze).
• Prezydent RP dokonuje jej po
wyrażeniu uprzedniej zgody w
ustawie.
• Ma pierwszeństwo przed ustawą,
jeżeli nie da się jej pogodzić z umową
(akt ponadustawowy).
• Czy akty prawne Unii Europejskiej
wskazane w art. 12 ust. 2a ustawy o
umowach międzynarodowych
również podlegają „dużej”
ratyfikacji?
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
„Mała” ratyfikacja
•
Są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, lecz nie mają pierwszeństwa przed
ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się z nimi pogodzić.
•
Konstytucja i ustawa o umowach międzynarodowych nie określają ich pozycji w hierarchii
polskich źródeł prawa wprost . Alternatywne teorie:
ranga takich umów jest jednakowa w stosunku do
ustaw
•
należy je sytuować pomiędzy ustawami a rozporządzeniami <teoria zgodna z praktyką polskich sądów
Umowa podlega „małej” ratyfikacji, jeżeli jej treść nie spełnia przesłanek, o których mowa w
art. 89 ust. 1 i art. 90 Konstytucji, lecz jednocześnie sama umowa przewiduje wymóg
ratyfikacji albo go dopuszcza, a jednocześnie szczególne okoliczności to uzasadniają (przede
wszystkim konieczność nadania umowie rangi źródła prawa powszechnie obowiązującego).
W sytuacjach niejednoznacznych wyboru procedury między „małą” ratyfikacją a
zatwierdzeniem należy dokonać w oparciu o treść umowy i krąg jej adresatów .
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zatwierdzenie
• Wyłączna kompetencja Rady Ministrów.
• Każda umowa międzynarodowa, które nie podlega ratyfikacji, musi zostać
zatwierdzona.
• Umowy zatwierdzane nie mieszczą się w konstytucyjnym katalogu źródeł
prawa powszechnie obowiązującego i zaliczają się do źródeł prawa
wewnętrznie obowiązującego.
• Zatwierdzenie następcze umowy dokonywane jest w trybie złożonym
związanie umową może nastąpić w drodze zatwierdzenia następczego,
jeżeli z jej treści nie wynika konieczność ratyfikacji, treść ta nie spełnia
przesłanek określonych w art. 89 ust. 1 lub art. 90 Konstytucji ani w
art. 12 ust. 2a ustawy o umowach międzynarodowych, a inne
wyjątkowe okoliczności nie uzasadniają przeprowadzenia ratyfikacji (w
szczególności przedmiot umowy nie implikuje konieczności nadania
jej statusu prawa powszechnie obowiązującego).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zatwierdzenie w trybie prostym I
• Po zawarciu umowy nie następuje żadna następcza czynność
skutkująca związaniem się nią.
• Rada Ministrów wyraża zgodę na zawarcie takiej umowy oraz
zatwierdza ją jednocześnie -> uchwała w sprawie związania
Rzeczypospolitej Polskiej umową podejmowana na podstawie
art. 6 ust. 3 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o umowach
międzynarodowych.
• Umowy zatwierdzone w trybie prostym wiążą Polskę już od
chwili ich zawarcia (od dnia podpisania, wymiany not, itd.).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zatwierdzenie w trybie prostym II
Ustawa upoważnia do jej zawarcia
w ten sposób, a umowa nie
narusza przepisów ustawy
upoważniającej
Umowa ma charakter
wykonawczy w
stosunku do
obowiązującej
umowy
międzynarodowej i
nie wypełnia
przesłanek
określonych w art. 89
ust. 1 lub art. 90
Konstytucji
Poza ogólnymi przesłankami
przemawiającymi za
zatwierdzeniem, umowa
zawierana w trybie prostym
powinna spełniać
przynajmniej jedno z
następujących kryteriów
Celem umowy
jest zmiana
obowiązującej
umowy
międzynarodowe
j, w tym
załącznika do
niej, przy czym
zmiana ta nie
wypełnia
przesłanek
określonych w
art. 89 ust. 1 lub
art. 90
Konstytucji
Wymagają tego inne szczególne
okoliczności, a umowa nie wypełnia
przesłanek określonych w art. 89
ust. 1 lub art. 90 Konstytucji
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zatwierdzenie w trybie prostym III
• Otwarty i bardzo ogólny katalog przesłanek zawarcia umowy
międzynarodowej w trybie prostym („w szczególności”).
• Kontrowersje dotyczące możliwości zawarcia w trybie prostym umowy
zmieniającej umowę ratyfikowaną
umowa zmieniana jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, zaś
umowa zmieniająca – aktem prawa wewnętrznie obowiązującego.
niejasna relacja przepisów umowy zmieniającej oraz przepisów umowy
zmienianej
z tego względu umowa międzynarodowa zmieniająca ratyfikowaną
umowę międzynarodową, zawarta w trybie prostym, jest ogłaszana
wyjątkowo w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, a nie w
Monitorze Polskim.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Przystąpienie do umowy międzynarodowej
•
•
•
•
•
Związanie Rzeczypospolitej Polskiej umową, w której opracowaniu i uzgadnianiu
Polska nie uczestniczyła oraz której nie była sygnatariuszem.
Przystąpienie dotyczy w zasadzie wyłącznie umów wielostronnych – także
wynegocjowanych podczas konferencji dyplomatycznych lub przyjętych przez
organ organizacji międzynarodowej.
Jednostronne oświadczenie woli o przystąpieniu do obowiązującej umowy
międzynarodowej zamiast wspólnego i zgodnego oświadczenia woli dwóch lub
większej liczby podmiotów prawa międzynarodowego.
Umowa musi mieć charakter umowy otwartej (z treści powinna wynikać
możliwość rozszerzenia kręgu jej stron).
O trybie przystąpienia RP do umowy decyduje jej treść, determinująca bądź to
ratyfikację (małą lub dużą), bądź zatwierdzenie (uprzednie lub następcze) -> do
przystąpienia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o umowach
międzynarodowych dotyczące ratyfikacji lub zatwierdzenia.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
„Umowy mieszane” zawierane przez Unię Europejską I
•
Umowy zawierane przez Unię Europejską wiążą zarówno instytucje Unii, jak i
państwa członkowskie.
• Idea „umów mieszanych” wpisuje się w koncepcję podziału kompetencji na:
1) kompetencje przyznane wyłącznie Unii Europejskiej;
2) kompetencje zastrzeżone dla państw członkowskich ;
3) kompetencje dzielone.
• Jeżeli projektowana umowa międzynarodowa należy do kompetencji dzielonych
pomiędzy Unię Europejską oraz państwa członkowskie, by była ważna, musi zostać
zawarta przez Unię oraz wszystkie państwa członkowskie. W praktyce umowę
zawiera sama Unia Europejska, a poszczególne państwa członkowskie wyrażają na
to następnie swą zgodę.
• W polskim porządku prawnym nie została przewidziana odrębna procedura
krajowa, zgodnie z którą następowałoby wiązanie się „umowami mieszanymi” ->
stosuje się do tej kategorii umów zwykłą procedurę określoną w ustawie.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
„Umowy mieszane” zawierane przez Unię Europejską
II
Kontrowersje:
Rzeczpospolita Polska uczestniczy w procesie zawierania „umów mieszanych”
w bardzo ograniczonym zakresie
projekty takich umów opracowują instytucje Unii Europejskiej
(ewentualnie inne strony umowy), negocjacje prowadzi negocjator
wyznaczony przez Radę. W chwili, gdy umowa trafia do uzgodnień w RP,
jest już najczęściej zawarta przez Unię Europejską
udział RP w procesie wiązania się „umowami mieszanymi” jest
ograniczony w zasadzie wyłącznie do podjęcia decyzji o jej
zatwierdzeniu (ratyfikacji) albo o odmowie dokonania tej czynności.
wszelka ingerencja w treść umowy jest już na tym etapie
bezprzedmiotowa (negocjacje zostały zakończone, a umowa de
facto zawarta).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
„Umowy mieszane” zawierane przez Unię Europejską
III
Wątpliwe, czy polska procedura dotycząca zawierania umów
międzynarodowych i wiązania się nimi powinna mieć w tym przypadku
zastosowanie.
Aktualna praktyka:
Jedynie „odpowiednie” zastosowanie procedury, z akcentem położonym
na wiązanie się takimi umowami, w mniejszym zaś stopniu na ich
zawieranie.
Propozycja:
Zważywszy na brak możliwości ingerowania państw członkowskich w
gotowy, wynegocjowany przez instytucje unijne tekst umowy, zasadne
wydaje się rozważenie de lege ferenda wprowadzenie do polskiego
systemu prawa uproszczonej procedury wiązania się umowami
międzynarodowymi, która miałby zastosowanie do „umów mieszanych”.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Wypowiadanie umów międzynarodowych
• Ratyfikowane umowy międzynarodowe wypowiada
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
• Umowy zatwierdzane wypowiada Rada Ministrów.
• Przedłożenie Prezydentowi do wypowiedzenia umowy
międzynarodowej ratyfikowanej za uprzednią zgodą wyrażoną
w ustawie jest dokonywane również po uzyskaniu takiej
zgody.
• Do wypowiedzenia umów międzynarodowych stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące opracowania i uzgodnienia
projektu wniosku o zatwierdzenie lub ratyfikację oraz
skierowania tego wniosku do Sekretarza Rady Ministrów.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Ogłaszanie umów międzynarodowych
Art. 88 ust. 3 Konstytucji:
Umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w
ustawie są ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw, zaś zasady ogłaszania
innych umów międzynarodowych określa ustawa.
Ratyfikowana umowa międzynarodowa ogłaszana jest niezwłocznie po jej
wejściu w życie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, co zarządza
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego
do spraw zagranicznych (analogicznie w stosunku do umowy zawartej w
trybie prostym, o ile stanowi umowę wykonawczą do ratyfikowanej
umowy międzynarodowej albo ją zmienia).
Zatwierdzoną umowę międzynarodową ogłasza się niezwłocznie w
Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, co
zarządza Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra kierującego działem
administracji rządowej właściwego do spraw, których dotyczy umowa.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Problem z terminowością ogłaszania umów
międzynarodowych I
Obowiązek ogłaszania wszystkich umów międzynarodowych niezwłocznie po
ich wejściu w życie.
Polska praktyka:
Część umów – zwłaszcza te o mniejszym znaczeniu politycznym, w tym
umowy zatwierdzane – kieruje się do ogłoszenia ze znacznym, nieraz
kilkuletnim opóźnieniem.
Trudno znaleźć uzasadnienie takiej relatywizacji podejścia do
poszczególnych aktów prawnych: krajowych, w stosunku do których
obowiązek ich ogłaszania jest zazwyczaj realizowany rzeczywiście
niezwłocznie, oraz umów międzynarodowych, wobec których przepisy
ustawowe regulujące tryb ich ogłaszania bywają ignorowane.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Problem z terminowością ogłaszania umów
międzynarodowych II
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 listopada 2001 r. (sygn. akt K 3/00):
(Trzeba) ocenić krytycznie praktykę ogłaszania w Dzienniku Ustaw umów międzynarodowych
z tak dużym (w omawianej sprawie ponad dziesięcioletnim) opóźnieniem, w stosunku do dat
ich wejścia w życie. TK przypomina, że skoro zgodnie z art. 88 ust. 3 zd. 1 Konstytucji umowy
ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ogłaszane są „w trybie wymaganym
dla ustaw”, a w myśl art. 91 ust. 1 Konstytucji – po ogłoszeniu stanowią część krajowego
porządku prawnego i muszą być stosowane przez właściwe organy, to także w stosunku
do nich obowiązuje wymaganie zachowania stosownej vacatio legis. Oznacza to, że umowy
dotyczące spraw wskazanych w art. 89 ust. 1 Konstytucji winny być ogłaszane w zasadzie na
14 dni przed dniem ich wejścia w życie w stosunku do Polski.
• Wyrok Najwyższego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. Akt I GSK 1076/07):
zgodnie z konstytucyjną zasadą poszanowania prawa międzynarodowego, zawartą w art. 9
Konstytucji RP (…) Polska zobowiązana jest wypełniać, w dobrej wierze, zobowiązania
wynikające z umów międzynarodowych, których jest stroną. Wiążąc się umową
międzynarodową Polska nie może powoływać się wobec innych państw na niepublikowanie
w swoim porządku prawnym przyjętych przez siebie zmian w umowie międzynarodowej.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Prostowanie błędów w umowach międzynarodowych
i ich tłumaczeniach I
• W formie obwieszczenia.
• Sprostowanie ogłasza się w tym samym dzienniku urzędowym, w którym
ogłoszono daną umowę międzynarodową.
• Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany tekstu aktu
prawnego.
• Błędy w tekście umowy międzynarodowej, w tekście tłumaczenia umowy
międzynarodowej na język polski lub w tekście oświadczenia rządowego
dotyczącego tej umowy prostuje minister, który występował z wnioskiem
o ogłoszenie tej umowy w dzienniku urzędowym (z własnej inicjatywy albo
na wniosek innego organu, który wykrył błąd).
• Jako podstawę prawną do wydania obwieszczenia o sprostowaniu błędu
przywołuje się art. 18b ustawy o umowach międzynarodowych.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Prostowanie błędów w umowach międzynarodowych i
ich tłumaczeniach II
Błędy:
w umowie
międzynarodowe
j polegające na
niezgodności
między wersjami
językowymi,
w których
umowę
sporządzono
w tłumaczeniu umowy
międzynarodowej na język
polski polegające
na niezgodności
tłumaczenia z umową
międzynarodową w języku
obcym , w którym umowę
sporządzono
w
oświadczen
iu
rządowym
dotyczącym
tej umowy
prostuje minister, który występował z wnioskiem o ogłoszenie tej
umowy w dzienniku urzędowym, w formie obwieszczenia
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Prostowanie błędów w umowach międzynarodowych i
ich tłumaczeniach III
ratyfikowanych umowach
międzynarodowych prostuje
minister właściwy do spraw
zagranicznych
w zatwierdzanych umowach
prostuje minister kierujący
działem administracji
rządowej właściwy do spraw,
których dotyczy dana umowa
międzynarodowa
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Przechowywanie umów międzynarodowych
•
Obowiązek ministrów kierujących działami administracji rządowej właściwych do
spraw, których dotyczą konkretne umowy międzynarodowe, przekazywania
ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych, po ich podpisaniu (lub ich
zawarciu w inny sposób), ich oryginałów, a w przypadku umów wielostronnych –
uwierzytelnionych przez depozytariuszy tych umów kopii.
• Minister właściwy do spraw zagranicznych:
 gromadzi, rejestruje i przechowuje oryginalne teksty umów międzynarodowych, a
w przypadku umów wielostronnych – ich uwierzytelnione przez depozytariusza
umowy kopie oraz wszelkie dokumenty związane z umową międzynarodową,
 udostępnia informacje dotyczące umów międzynarodowych, których
depozytariuszem jest strona polska,
 udostępnia teksty umów międzynarodowych wiążących Rzeczpospolitą Polską oraz
informacje o stanie stosunków traktatowych państwa.
• www.msz.gov.pl -> Internetowa Baza Traktatowa (IBT).
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Schemat zawierania umów międzynarodowych i
wiązania się nimi
Prezentacja - Mszczonów 14-15 maja 2013
(2).pptx
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Dziękuję za uwagę!
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

similar documents